Van Mao tot Maxima: rondleiding Rood zondag 30 januari 2011

Vaak is het zo dat als een tentoonstelling eenmaal staat, het werk voor mij als documentalist (zeg maar onderzoeker, naar van alles en nog wat dat inhoudelijk met het thema van de tentoonstelling te maken heeft) er zo goed als op zit. Bij de tentoonstelling Rood was het moeilijker afkicken. Voor het eerst kreeg ik te maken met taken die normaliter door conservator of tentoonstellingsmaker worden afgehandeld, waaronder interviews met verschillende media en rondleidingen.


Afgelopen zondag gaf ik een rondleiding over Rood. Meestal worden onze rondleidingen gegeven door mensen die daar speciaal voor getraind zijn, maar een aantal keer wordt ook de conservator of nu dan dus documentalist ingezet. Leuk, om het effect van je noeste arbeid van dichtbij mee te maken, om reacties te horen, en vragen gesteld te krijgen, waarop ik eerlijk gezegd soms het antwoord ook schuldig moest blijven. Museumwerk is ook maar gewoon mensenwerk. En in het geval van een wereldbreed thema als rood, is het onmogelijk om alle betekenissen en gebruiken rondom de roodgetinte voorwerpen uit meer dan 40 culturen uitgebreid te kennen.
Daarnaast kent rood zo'n grote hoeveelheid aan betekenissen en symboliek, dat vaak zowel A als het tegenovergestelde B waar is. Dit leverde in de rondleiding dus af en toe verwarring op, maar dat is net waar een tentoonstelling als deze voor bedoeld is! Mensen hadden interessante vragen, zoals een mevrouw die zich afvroeg waarom de symboolwaarde van rood in het jodendom nergens besproken werd. Als het goed is ging ze er nog achteraan en laat ze het ons nog weten.

Erg populair in de tentoonstelling zijn drie boven elkaar geplaatste schermen, waarbij prachtige beelden in elkaar morphen, naadloos in elkaar overgaan. Zo verandert Koningin Beatrix in Fidel Castro, terwijl de hals van Maxima langzaam wordt uitgerekt tot het hoofd van Mao Zedong. Maar,

een rondleiding is niet bedoeld om minutenlang naar schermen te staren, dus gauw weer doorgelopen en verder gebabbeld over rood als kleur van macht, van kracht, van liefde, van erotiek, van goden en demonen. Grappig was de zacht verbaasde uitroep van een vrouw toen ze het erotische kunstwerk van Braham, een tiental knalrode lipsticks, van dichtbij bekeek en merkte dat ze tot penissen gesneden waren.

Als afsluiter van een rondleiding loop ik tenslotte altijd nog even naar het grote podium voor ons restaurant waarin kleine voorwerpen verankerd liggen in vitrines. Naast een Tibetaanse vuurslag (een wat? dat is een metalen voorwerp waarmee op steen wordt afgeslagen om vuur te maken) met een kraal van bloedkoraal, liggen er twee halssieraden met dezelfde stenen. De ene komt uit het Rifgebergte, de andere uit Volendam. Bij alledrie de gebieden en culturen wordt bloedkoraal geassocieerd met bescherming, met name tegen ziekte. Dat is voor mij een van de verhalen die alleen het Tropenmuseum kan vertellen.

---

Daan van Dartel studeerde culturele antropologie en museologie. Als senior documentalist doet ze onderzoek bij tentoonstellingen en voor (web)publicaties. Ze werkt sinds 2001 bij het Tropenmuseum.