Tropenmuseum

Een boek over de Afrika-collectie

2011-09-08T16:32:00.012+02:00

Het is al weer een paar jaar geleden toen het plan ontstond om over de grote en mooie collecties voorwerpen van het Tropenmuseum een serie boeken uit te brengen. Een prachtig plan, maar de praktijk was weerbarstig. Boeken maken is dankbaar werk, maar het kost vreselijk veel tijd en inspanning. Zeker het soort boeken wat we wilden maken. Niet alleen met mooie plaatjes, maar ook met een degelijk verhaal over de manier waarop de collecties hun weg vonden naar het museum, en de achtergronden en betekenissen van de voorwerpen zelf. De BankGiro Loterij maakte het financieel mogelijk.

Afgelopen maart was het zover, de eerste twee boeken werden gepresenteerd tijdens een grootse bijeenkomst in de grote zaal van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT). Op 22 september ziet het derde boek het levenslicht, Africa at the Tropenmuseum. Samen met collega’s Sonja Wijs en Daan van Dartel, fotograaf Irene de Groot en editor Arlette Kouwenhoven van KIT Publishers, heb ik er jaren aan gewerkt.
Van de duizenden voorwerpen die de collectie telt, konden er niet veel meer dan 100 worden uitgekozen. Kiezen doet pijn! Vervolgens zijn we lang bezig geweest de herkomst uit te pluizen. Welke route hebben de maskers en beelden en schilderijen gevolgd van hun plaats van herkomst naar de Linneausstraat in Amsterdam? Dat is een puzzel die nooit helemaal opgelost kan worden, maar het levert wel een mooie oogst op aan verhalen over reizigers, koloniale ambtenaren, handelsagenten, kunsthandelaren, ontwikkelingswerkers, verzamelaars, schenkers en museummensen.

De volgende vraag was welke rol die objecten hebben gespeeld in de museumgeschiedenis. Hoe werd Afrika getoond in de jaren ’50, in de jaren ’70, en nu, en hoe hing dat samen met de relatie tussen Nederland en Afrika? We keken naar vroegere tentoonstellingen en afdelingen, naar thema’s, stijl, invalshoeken. Hoe we naar Afrika kijken zegt ook veel over ons.
En los van dat alles hebben de voorwerpen hun eigen verhalen, over hun rol, betekenis, kracht en schoonheid, voor de mensen die ze in eerste instantie maakten en gebruikten. Daar wordt internationaal steeds meer onderzoek naar gedaan, zodat we steeds meer inzicht krijgen in de complexe wereld achter de voorwerpen.

Al deze verhalen hebben we geprobeerd in dit boek samen te brengen. Dat betekent fotograferen zoeken, lezen en schrijven, herschrijven en nog eens herschrijven. Aan anderen laten lezen en weer herschrijven. Een notenapparaat, index, en literatuurlijst maken, precies en tijdrovend werk. Vertalen, controleren en corrigeren. Tenslotte kon vormgever Tosca Lindeboom van Studio Berry Slok zich erover buigen. De losse teksten en plaatjes kwamen plotseling in een mooie en kleurige lay out bij elkaar. Weer controleren en corrigeren, opnieuw, opnieuw, opnieuw. Taai en moeizaam werk. Steeds weer kleine foutjes, wanhoop, neiging om met vaatwerk te smijten, en dan weer een tevreden blik naar het resultaat. Eindelijk vindt het gevreesde en gehoopte moment plaats: het boek gaat naar de drukker. Niets kan nu meer veranderd worden (help! Godzijdank!). De 22ste september wordt het kind aan de wereld getoond tijdens het symposium Popular Imagination: fiction with a message. Komt u ook?

Bali: Museum Puri Lukisan

2011-05-03T14:35:00.009+02:00

Wie ooit op vakantie naar Bali is geweest heeft waarschijnlijk wel eens het Museum Puri Lukisan bezocht. Dit museum in Ubud beheert een verzameling Balinese schilderijen en houtsnijwerken. Het werd in 1956 gesticht door Cokorda Agung Sukawati en de Nederlandse schilder Rudolf Bonnet. Vorig jaar, in april 2010, speelde het museum de hoofdrol in een empowerment project uitgevoerd door het Tropenmuseum, in samenwerking met de Stichting Rudolf Bonnet.

Rudolf Bonnet in gesprek met Antonio Blanco.Foto: Paul Spies. Fotonegatief Collectie Tropenmuseum, 60030325.

Doel van deze missie was het professionaliseren van de staf van Museum Puri Lukisan en vertegenwoordigers van een twintigtal andere Balinese instellingen. Koos van Brakel en Pienke Kal gaven training in collectiebeheer en tentoonstellingsplanning; Martijn de Ruijter gaf les in actieve en passieve conservering. Zelf was ik verantwoordelijk voor de introductie van een Indonesisch-Engelse versie van CDS/Isis voor het digitaal beheren van de museumcollectie.

’t Was een gemêleerd clubje cursisten. De variatie was groot op het gebied van computerkennis en museumvaardigheden, en het niveau van het Engels liet gemiddeld genomen wel eens te wensen over. Zo nodig werd ik herhaald in het Indonesisch om tot de kern van de zaak door te kunnen dringen, iets waar ik op een eerdere missie naar Sintang, Kalimantan, ook mee te maken had (en trouwens, zo verliep mijn hele afstudeeronderzoek in de Filippijnen).

Nu, een jaar later, draait de database nog steeds succesvol in het Museum Puri Lukisan. Vrijwel de gehele collectie is opgenomen in CDS/Isis, en voorzien van een afbeelding. In Sintang heb ik dezelfde software in ’t Indonesisch geïntroduceerd, en ook daar gaat het goed. Verder was ik in Ghana en Ethiopië met hetzelfde doel (maar een Engelse versie) en in Suriname draait ie in het Nederlands.

Ik vertrouw er maar op dat er voldoende backups worden gemaakt… Ik kan het niet genoeg benadrukken, de gevaren uiteenzetten, maar toch hou ik m’n hart vast af en toe. Virussen, fatale stroomonderbrekingen, lekkende daken, hitte, vocht, mierennesten: computers houden er niet van. In Ghana ging ’t al eens mis, de viraal besmette computer weigerde dienst, de gekoppelde machines eveneens.

Het werken met zo’n collectiedatabase is onlosmakelijk verbonden met de standaard voor het identificeren van objecten. Een vastgestelde set data wordt opgenomen in de registratie, in combinatie met een foto. Daarmee is een redelijk eenvoudige database niet alleen een collectie-informatiesysteem, maar tevens de basis voor aangifte in geval van diefstal. Want waar kostbare schatten zijn, zijn kapers (én kopers) op de kust. Voordat gestolen goed het land uit glipt, moeten douane en politie gealarmeerd kunnen worden, en de snelste manier is (meestal) digitaal. Daarbij moeten zo exact mogelijke gegevens kunnen worden overlegd, met het liefst ook nog een herkenbaar plaatje erbij. En dat faciliteert een programmaatje als CDS/Isis.

Het Tropenmuseum heeft in veel meer landen projecten voor kennisuitwisseling. Er zijn relaties met instellingen in Afrika, Azië, Latijns-Amerika en de Cariben. Daarin gaat het bijvoorbeeld ook over het maken van tentoonstellingen, de ethiek van het verzamelen, of over het bewaren van papier onder tropische omstandigheden. Een goede voorbereiding is dan erg belangrijk. Niet alleen is het goed om te weten hoe de situatie in het museum is, andere gewoonten bepalen mede de vorm van de cursus, de omgang met participanten en hogere kaders. Ik zorg dus dat ik goed ingelezen op pad ga.

Zo is een missie telkens weer anders, opnieuw interessant, maar vooral ook mooi veldwerk.

Richard van Alphen studeerde culturele antropologie in Leiden. Hij begon in 2001 bij het Tropenmuseum als beschrijver, en is nu applicatiebeheerder van The Museum System en verantwoordelijk voor het verloop van de collectiedigitalisering.

Een feestelijk moment!

2011-03-11T10:00:00.006+01:00

Donderdagavond 17 maart dan is het zo ver. Dan worden in de grote zaal van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) de twee eerste collectieboeken van het Tropenmuseum gepresenteerd tijdens het symposium Colonial Nostalgia. Eindelijk kan de buitenwereld kennismaken met een project waar we al heel wat jaren lang in stilte aan werken.

Het begon met een eenvoudig constatering: er is geen algemeen boek over de collectie van het Tropenmuseum. Een bezoeker die de museumwinkel binnenloopt vindt allerlei tentoonstellingscatalogi, maar niets over de prachtige voorwerpen die op de vaste afdelingen staan of in onze enorme depots huizen. En er is zoveel over te vertellen! Niet alleen wat de voorwerpen betekenen, door wie ze gemaakt zijn en waarvoor ze dienden, maar ook hoe en wanneer ze precies in het Tropenmuseum terecht gekomen zijn. Toen we daar als groep conservatoren over gingen doordenken, buitelden de verhalen over elkaar heen. Al snel hadden we het gevoel, dat kan nooit in één boek! Uiteindelijk namen we het besluit: het worden er 10: ever elke grote deelcollectie van het museum verschijnt een apart boek.

Het bleek gemakkelijker gezegd dan gedaan. Bloed zweet en tranen kostte het. Voor elk boek werd een klein team samengesteld. Er werd onderzoek verricht in archieven en bibliotheken. We zochten de mooiste en interessantste voorwerpen uit, en probeerden er alles van te weten te komen. Daarna begon het eigenlijke schrijfwerk, eindeloos wikken en wegen van woorden. Er moesten noten gemaakt worden, literatuurlijsten, indexen, en vertalingen in het Engels. Elke stap werd drie keer gecontroleerd. Voorwerpen werden uit vitrines en depots gehaald om door onze fotograaf Irene de Groot te worden vastgelegd. Talloze gesprekken volgden met schrijvers, documentalisten, redacteurs, uitgever, fotograaf en vormgevers.

Boeken maken kost niet alleen heel veel tijd en moeite, maar ook geld. Dankzij de BankGiro Loterij konden we een stevige financiële basis leggen. KIT Publishers (uitgeverij van het KIT) stuurt ze de wereld in.

Nu weten we waarvoor we het hebben gedaan. Er liggen exemplaren van de eerste twee boeken op mijn tafel. Ze glanzen en ruiken naar drukinkt. Ze zien er prachtig uit. Het eerste boek heet Netherlands East Indies at the Tropenmuseum, en gaat over de koloniale collecties, met heel veel afbeeldingen en mooie beschouwingen. Ook het gebouw van het KIT wordt erin meegenomen, niet voor niets was dit ooit het Koloniaal Instituut.

Het tweede boek heet Oceania at the Tropenmuseum, en gaat voor het grootste deel over de geschiedenis en collecties uit voormalig Nederlands Nieuw-Guinea. Heel veel te lezen en heel veel te zien. Ontzaglijk veel kennis is bij elkaar gebracht, voor lezers in Nederland en de hele wereld. Op de feestelijke avond lichten auteurs de twee boeken toe. Na de pauze, wordt er door enkele specialisten gediscussieerd over een actueel thema dat met deze historische collecties verbonden is Colonial Nostalgia. U kunt het meemaken. Als u dat wilt, ga dan naar: www.tropenmuseum.nl/symposium. Laat me weten wat u van de avond en vooral van de boeken vind, dat zou ik leuk vinden! En ‘mijn’ boek -over de collectie Afrika- is de volgende…

Paul Faber is Senior Curator Afrika van het Tropenmuseum, en hoofd van de publicatiecommissie. Hij is intensief betrokken bij het ontwikkelen van de serie collectieboeken. Het collectieboek 'Africa at the Tropenmuseum' verschijnt in september van dit jaar.

Van Mao tot Maxima: rondleiding Rood zondag 30 januari 2011

2011-01-31T12:49:00.011+01:00

Vaak is het zo dat als een tentoonstelling eenmaal staat, het werk voor mij als documentalist (zeg maar onderzoeker, naar van alles en nog wat dat inhoudelijk met het thema van de tentoonstelling te maken heeft) er zo goed als op zit. Bij de tentoonstelling Rood was het moeilijker afkicken. Voor het eerst kreeg ik te maken met taken die normaliter door conservator of tentoonstellingsmaker worden afgehandeld, waaronder interviews met verschillende media en rondleidingen.

Afgelopen zondag gaf ik een rondleiding over Rood. Meestal worden onze rondleidingen gegeven door mensen die daar speciaal voor getraind zijn, maar een aantal keer wordt ook de conservator of nu dan dus documentalist ingezet. Leuk, om het effect van je noeste arbeid van dichtbij mee te maken, om reacties te horen, en vragen gesteld te krijgen, waarop ik eerlijk gezegd soms het antwoord ook schuldig moest blijven. Museumwerk is ook maar gewoon mensenwerk. En in het geval van een wereldbreed thema als rood, is het onmogelijk om alle betekenissen en gebruiken rondom de roodgetinte voorwerpen uit meer dan 40 culturen uitgebreid te kennen.
Daarnaast kent rood zo'n grote hoeveelheid aan betekenissen en symboliek, dat vaak zowel A als het tegenovergestelde B waar is. Dit leverde in de rondleiding dus af en toe verwarring op, maar dat is net waar een tentoonstelling als deze voor bedoeld is! Mensen hadden interessante vragen, zoals een mevrouw die zich afvroeg waarom de symboolwaarde van rood in het jodendom nergens besproken werd. Als het goed is ging ze er nog achteraan en laat ze het ons nog weten.

Erg populair in de tentoonstelling zijn drie boven elkaar geplaatste schermen, waarbij prachtige beelden in elkaar morphen, naadloos in elkaar overgaan. Zo verandert Koningin Beatrix in Fidel Castro, terwijl de hals van Maxima langzaam wordt uitgerekt tot het hoofd van Mao Zedong. Maar,

een rondleiding is niet bedoeld om minutenlang naar schermen te staren, dus gauw weer doorgelopen en verder gebabbeld over rood als kleur van macht, van kracht, van liefde, van erotiek, van goden en demonen. Grappig was de zacht verbaasde uitroep van een vrouw toen ze het erotische kunstwerk van Braham, een tiental knalrode lipsticks, van dichtbij bekeek en merkte dat ze tot penissen gesneden waren.

Als afsluiter van een rondleiding loop ik tenslotte altijd nog even naar het grote podium voor ons restaurant waarin kleine voorwerpen verankerd liggen in vitrines. Naast een Tibetaanse vuurslag (een wat? dat is een metalen voorwerp waarmee op steen wordt afgeslagen om vuur te maken) met een kraal van bloedkoraal, liggen er twee halssieraden met dezelfde stenen. De ene komt uit het Rifgebergte, de andere uit Volendam. Bij alledrie de gebieden en culturen wordt bloedkoraal geassocieerd met bescherming, met name tegen ziekte. Dat is voor mij een van de verhalen die alleen het Tropenmuseum kan vertellen.

Daan van Dartel studeerde culturele antropologie en museologie. Als senior documentalist doet ze onderzoek bij tentoonstellingen en voor (web)publicaties. Ze werkt sinds 2001 bij het Tropenmuseum.

Ontdek de bandola!

2011-01-25T16:30:00.006+01:00

Verslag van een lezing van musicoloog Yukio Agerkop over de Bandola, de Venezolaanse luit.
Kenniscentrum in het Tropenmuseum, zondag 23 januari 2011, 14.00-15.00 uur.

Yukio vertelt eerst in het kort over het land Venezuela en daarna laat hij een videopresentatie zien over de muziek en zang van dit Latijns-Amerikaanse land. Er blijken diverse typen bandolas te bestaan. Bijvoorbeeld de Central die vooral voor feesten wordt gebruikt en de Llanera. De instrumenten zijn uitgevoerd met enkele en dubbele snaren, die van staal of kunststof zijn. Yukio laat een voorbeeld zien van Venezolaanse spelers en dansers en geeft uitleg bij de beelden. Hij is echt een expert op dit gebied!

De oorsprong van de bandola is niet bekend, maar gedacht wordt dat hij waarschijnlijk in de 17e of 18e eeuw het land binnengekomen is, met de komst van de missionarissen. De bandola is door de eeuwen heen van vorm veranderd en maakt deel uit van de Joropo traditie, waarin muziek, dans, zang en feesten centraal staan. Deze muziekstijl heeft ritmisch melodische patronen. Spelers van de bandola worden meestal begeleid door muzikanten die andere instrumenten bespelen zoals de harp. Dan pakt Yukio zijn prachtige cederhouten bandola en begint te spelen. De warme klanken brengen de toehoorders in vervoering. In gedachten zie je jezelf al zitten op een terrasje met een flesje Polar bier binnen handbereik genietend van de Joropo feesten op het marktplein voor je.

Annelies van Brink werkt tussen wereldse boeken in het Kenniscentrum Tropenmuseum.

Naar Noord

2011-01-19T12:24:00.025+01:00

Episode uit het zwerversbestaan van een rijdend kunstwerk.

Na een witte kerst te hebben doorgebracht bij Museum Volkenkunde in Leiden, is Betsabeé Romero’s Tattoo Car in het nieuwe jaar weer teruggekeerd naar Amsterdam.

De Tattoo Car op bezoek bij Museum Volkenkunde in Leiden.

Het was de eerste keer dat ik mocht helpen dit rijdende kunstwerk te verplaatsen. Een leuke ervaring. Ondanks het koude weer en de sneeuw was de auto nog in perfectie conditie. De Kever startte in een keer! Krik eronder, blokken weghalen en rijden maar. Eitje.

Onderweg naar Amsterdam trok onze auto vanzelfsprekend veel bekijks. Aan mij de belangrijke taak om vanaf de achterbank het bordje met informatie omhoog te houden, en tegelijkertijd de ruiten condensvrij te houden. Airco en climate control waren helaas nog geen gemeengoed toen onze geliefde Kever werd gemaakt.

De Tattoo Car bij de Passenger Terminal Amsterdam.

Terug in Amsterdam heeft de Tattoo Car twee weken lang de ingang van Passenger Terminal Amsterdam opgefleurd. Hier vond de Realisme Art Fair plaats. Daarna mocht ik weer aan de bak. Met de routine van een ervaren automonteur hanteerden collega Herman en ik de krik, demonteerden het podium en reden de Kever naar zijn volgende halteplaats: net over het IJ, in Amsterdam-Noord.

We parkeren de auto voor de aanlegsteiger van de NDSM-werf en zagen het meteen: in dit post-industriële gebied, dat langzaam wordt veroverd door de stad, is de Tattoo Car pas echt op zijn plaats. De stoere tatoeages op de auto sluiten naadloos aan bij de ruige omgeving van water, staal, beton en graffiti.

Met zijn neus naar het water kijkt de Kever de komende weken uit over het IJ en verwelkomt hij passagiers van de NDSM-pont en andere passanten. Kom ook, en maak meteen een originele foto voor de Tattoo Car Fotowedstrijd. Je maakt dan meteen kans op een bodypainting!

De Tattoo Car op bij de NDSM-werf

Frank Meijer werkt bij het Tropenmuseum als projectleider museumdigitalisering.

In welk jaar ben jij geboren?

2011-01-05T09:12:00.010+01:00

Volgens de Chinese kalender heeft elk jaar de naam van een dier. Als je in het jaar van de tijger geboren bent, ben je een tijger. Ben je geboren in het jaar van het konijn, de draak of de slang, dan ben je resp. een konijn, draak of slang. En zo zijn er steeds 12 dieren op rij. Elk jaar een ander dier en na 12 jaar begint het weer met de rat. Welk dier je bent zegt veel over je karakter.

= tijger in het Chinees

Ben je geboren in 1962, 1974 of 1986? Dan ben je een tijger. We zitten op dit moment in het Chinese jaar van de tijger, jouw geluksjaar. Draag dit jaar een rode onderbroek of iets anders roods. Rood is de kleur van geluk in China.

Chinese kalender
Na twee jaar onderzoek voor de tentoonstelling over de Qi van China (Tropenmuseum Junior) ben ik langzaamaan in de Chinese dierenriem gaan geloven. Met een flinke korrel wetenschappelijk zout natuurlijk, maar toch…

In China ontmoette ik mensen voor wie een dierenriemteken letterlijk levensbepalend werd. Bijvoorbeeld voor een stel dat uitrekende wanneer zij het best een kind konden krijgen. Zij konden beter opschieten want een konijn in een huis vol tijgers was niet verstandig. Een Os zou meer balans brengen…
Zoek op welk dier jij bent volgens de Chinese kalender: 'Welk dier ben jij?' en bekijk de beschrijving van jouw dier.

Het jaar van de tijger
Ons nieuwe jaar is net begonnen. In China viert men op 3 februari de overgang van het jaar van de tijger naar dat van het konijn. We zitten dus nog maar heel even in het jaar van de tijger.

De Tijger is krachtig en rusteloos. De tijger houdt van baby’s, dieren en bijzondere dingen. De tijger houdt van alles wat zijn aandacht trekt. Als de tijger iets mooi vindt, gaat hij er helemaal voor.

Tijgers zijn durfals. Tijgers houden van actie en hebben hun hart op de tong. Tijgers zijn ongeduldig en maken soms overhaaste beslissingen.
Een Tijger houdt drie grote gevaren tegen in huis: vuur, dieven en geesten. Een tijger kan de boel flink opschudden. Met een tijger in de buurt is het nooit saai. Een tijger wil alles uit het leven halen wat erin zit.
De tijger kan goed met het varken. Het varken brengt balans in de rusteloze aard van de tijger. De tijger kan helemaal niet met de aap. De tijger vindt de aap een grote pestkop. Een geschikt beroep voor de tijger is schilder of muzikant. Geld verdienen is niet belangrijk voor een tijger. De tijger wil zijn creatieve dromen achterna.

Dag van de tijger: 9 januari 2011
Voor het Wereld Natuur Fonds (WNF) is het ook het jaar van de tijger. Maar om een andere reden. De tijger wordt helaas met uitsterven bedreigd. Daarom organiseren Tropenmuseum Junior en het WNF samen 'De dag van de tijger' op 9 januari. We hebben diverse activiteiten ontwikkeld; je kunt in tijgerstijl kungfu-en, een tijgertattoo ophalen, meedoen aan een quiz over de tijger, een wayang tijger knutselen en meer.

Ik ga samen met mijn tijger-dochter. Dat moet toch geluk brengen….

Kerstwens

2010-12-13T12:37:00.011+01:00

'Hé, Kerstmis!', roept mijn dochter van vier uit, als we op de begane grond de lift uitstappen.

Garden of Delight II, Madeleine Berkhemer

We staan onder Garden of Delight II, een kunstwerk van Madeleine Berkhemer. Verwachtingsvol lopen we door een tunnel de tentoonstelling in. De hele Lichthal is gekleurd in kerstROOD. Wat is het een genot om even de wereld door de ogen van een kind te zien! Ik laat mijn kleine diva lekker in haar ‘rode kerstdroom'.

Dat beleef je als ouder toch wel even anders! Een drukke en dure decembermaand, met cadeaus, diners, ‘come togethers’, etc. is de gezellige werkelijkheid.
Met de prettige bijkomstigheid dat het voor schoolgaande kinderen van 18 december tot en met 2 januari ‘gewoon’ Kerstvakantie is, waarbij Kerst en Nieuwjaar op nogal ongunstig dagen (d.w.z. in de weekenden) vallen. Dat betekent dus verlofdagen opnemen en familieleden of andere oppasopties inschakelen. Ja, een nieuw kalenderjaar brengt ook weer de nodige eindejaarsstress met zich mee.

Maar in het Tropenmuseum is het feest! Vooral een feest voor families met kinderen.
Daarbij moet niet gedacht worden aan glühwein of schaatspret, maar aan een kerstvakantie in de tropen.
Waar kinderen en volwassenen kunnen meedoen aan een Chinatour of een begeleide rondleiding langs bijzondere museumvoorwerpen.
Speciaal is de Vakantiecombi. Nee, dat is geen fastfood maaltijd. Het is een jeugdtheatervoorstelling van het Tropentheater in combinatie met een Chinatour of kungfu workshop in het Tropenmuseum voor een aantrekkelijke prijs. In de theatervoorstelling vertelt poppenspeler Jacobus Wieman, op zijn eigen manier het mooie en spannende verhaal: .‘Het geheim van de draak’.

Chinatour (links) en ‘Het geheim van de rode draak’ (rechts).

Verder kunnen kinderen vanaf 4 jaar een eigen geluksvaasje maken om daar hun (kerst)wens in te stoppen. En voor de avonturiers die liever zonder begeleiding het museum willen ontdekken zijn de boekjes 'De Kinderboom' (4-8 jaar) en 'Buiten Westen' (8-12 jaar) verkrijgbaar bij de kassa. Dus een ieder die even wilt ontsnappen aan de winterkou, kan zich komen opwarmen in het Tropenmuseum. Alvast mooie feestdagen en een inspirerend 2011 toegewenst!

Vaasje van Guanyin

Carmen Abels is medewerker evenementen en daarmee verantwoordelijk voor de organisatie van publieksactiviteiten en openingen van nieuwe tentoonstellingen.

Op bezoek bij onze drie nieuwste gemeenten: Saba, Sint Eustatius en Bonaire

2010-12-06T14:30:00.023+01:00

Op 10 oktober van dit jaar heeft ons koninkrijk een andere structuur gekregen.
Drie nieuwe gemeentes hebben we er bij. Ze liggen alleen niet om de hoek; Saba, Sint Eustatius en Bonaire. En alle drie hebben ze hun musea, natuurparken en historische gebouwen. Die willen ze goed onderhouden, vaak verbeteren en overal hebben ze geld en depots nodig om hun materieel erfgoed te bewaren. Dat hebben ze de koninkrijkscommissie o.l.v. van Mr Pieter van Vollenhoven afgelopen jaar verteld. Die beloofde ze dan ook twee deskundigen op het gebied van cultureel erfgoed te sturen. Wij dus, Alex van Stipriaan, conservator en Frans Fontaine, tentoonstellingsmaker. Ik voel de lezer nu denken, wat sneu, arme jongens om in deze koude tijd naar de Dutch Caribbean te moeten. Uw medeleven wordt gewaardeerd maar plicht is plicht!

Het uitzicht vanuit de Twinotter (links) en het museum op Saba (rechts).

Het werd een verrassende reis, ook omdat we Saba en Sint Eustatius niet kenden. Onze eerste stop was Saba waar we, zoals overal, vorstelijk werden ontvangen. Je kunt je er weinig bij voorstellen, een berg in zee met ca. 1300 inwoners. Alles perfect onderhouden, vriendelijk volk en een klein museumpje. Glenn Holm, onvermoeibaar hoofd Toerisme, gaf ons eerst een rondrit over het eiland. Ja, we hebben nu eenmaal leuk werk. Tijdens de rit merk je hoe nuttig het kennen van de omgeving en de mensen is voor je als museaal adviseur echt in actie komt. Zo’n rondrit roept tientallen vragen op; hoe is het om hier je hele leven te wonen, waar komt de melk vandaan en waar leven de mensen van want landbouw is er niet. Wie was de man die besloot tegen alle adviezen van Nederlandse wegenbouwers zelf maar een weg van Hell’s Gate naar the Bottom aan te leggen en daartoe in 1935 een schriftelijke cursus wegenbouw volgde? En waarom heet bijna iedereen Johnson. Wie was de eerste Johnson?

Te gast op Mnt. Scenery (870 m.) bij de overdracht van Nederlands hoogste punt door de wethouder van Vaals.

Al die vragen blijven aan je kleven als je het museum bezoekt en merkt dat het verhaal zich daar beperkt tot het leven van een zeekapitein die daar ooit woonde inclusief wat stijlkamers. Leuk, maar nergens een antwoord op de vragen die bij ons als verse bezoekers opkwamen. Zo gaat het ook vaak op andere eilanden.

De stijlkamer van Museum Donckersloot op St. Eustatius (links) en een monumentale woning op Bonaire in verval (rechts).

Op Sint Eustatius komen we in het museum in een stijlkamer van de notabele familie Donckersloot. Veel antiek en meubels zijn speciaal in Nederland gekocht om de kamer museaal in te richten. Terwijl we daar staan, begint meneer van Berkel van de Historical Foundation te vertellen dat hij vroeger als kind vanuit zijn huis naar binnen kon kijken en dan zag je in de avond mensen walsen en de polka dansen in prachtige kleding. En ….. hij begint te vertellen dat de mensen uit de wat armere buurten juist bang waren voor het enorme huis van de familie Donckersloot. Het spookte er namelijk. Zo komt de kamer met al dat dode, deels ‘onechte’ meubilair opeens tot leven en gaat het gesprek langzaam naar beleving, naar bezieling. Hoeveel verhalen kun je niet vertellen over deze kamer! Als adviseurs hebben we soms zinnige meningen en technische adviezen maar even vaak zijn wij slechts de noodzakelijke aanleiding waardoor mensen ‘getriggerd’ worden om opeens anders naar hun museum en de presentaties te kijken. Dat zijn de leukste sessies, dan gaat de creativiteit stromen en zijn wij niet langer de bron maar staan aan de oever. Zo hoort het ook.

Frans Fontaine studeerde Culturele antropologie en werkt sinds 1983 in het Tropenmuseum o.a. als conservator Latijns Amerika en tegenwoordig als tentoonstellingsmaker.

Rode blosjes op de wangen

2010-11-30T10:38:00.087+01:00

Ik weet het zeker. Henri Matisse, Barnett Newman en Yves Klein zijn sinds de voorbereidingen van de tentoonstelling ROOD mijn nieuwe helden geworden. Het zijn kunstenaars die met hun visie op kleur, vaak heel subjectief maar toch vooruitstrevend, een invloedrijke rol hebben gespeeld in de hedendaagse kunstbeweging.

Henri Matisse, The Red room (Harmony in red), 1908-09. Olie op canvas.

Een goed voorbeeld hiervan is de Brits-Indiase kunstenaar Anish Kapoor (1954). Hij werkt, soms heel klein en subtiel dan weer monumentaal van formaat, intensief met de kleur rood. De pigmenten cadmiumrood, meekraprood en vermiljoenrood vormen een ‘rode’ draad in zijn werk. De manier waarop Yves Klein met zijn eigen ontwikkelde ultramarijn blauw, oftewel het International Klein Blue (IKB), schilderijen en sculpturen maakte in de jaren zestig, heeft Anish Kapoor velen malen geïnspireerd.

Barnett Newman, Vir Heroicus Sublimis, 1950-5. Olie op canvas.

De afgelopen maanden heb ik me meer dan ooit verdiept in de rol die kleur speelt binnen de beeldende kunst. Zondag 28 november was het dan zo ver. Ik mocht een lezing geven over de hedendaagse werken in de tentoonstelling ROOD en tegelijkertijd iets vertellen over de manier waarop wij tot de keuze van deze werken zijn gekomen en wat je zoal in de praktijk tegenkomt tijdens het maken van een dergelijke tentoonstelling.

Vénus bleue, 1962 (S41) en Yves Klein, Monochrome blue, sans titre, 1959 (IKB63).

Om dit verhaal wat breder te trekken wilde ik ook graag iets vertellen over de verschillende visies op kleur in de beeldende kunst en nam een duik in de geschiedenis. Het werd een zoektocht langs kleurrijke en beroemde voorbeelden, maar ook één langs de werken die we zelf op dit moment in de tentoonstelling hebben staan. Wat is prikkelend en boeiend om over te vertellen? Met welke werken leg je mooie verbanden in je verhaal? Het was voor mij de eerste keer dat ik een lezing moest houden. Presentaties of korte praatjes had ik al eerder gegeven, maar een lezing geven van drie kwartier waarin je het publiek van begin tot eind moet meenemen in je verhaal, ja dat was wel even andere koek. Als je dan vol spanning klaar staat, kan de eerste keer de eerste keer niet zijn als er iets mis gaat.

Detailopname Untitled 2009, Heringa/Van Kalsbeek, 2009. Hout, was, textiel, metaal. Fotografie: Loura Kok. Op dit moment te zien in de tentoonstelling ROOD.

Als snel bleek dat het kleurenschema van de beamer niet helemaal zijn werk deed. Mijn prachtige rode voorbeelden van Henri Matisse, Barnett Newman en Anish Kapoor waren groen en blauw geworden in plaats van rood. Na een klein momentje van paniek besloten we de lezing gewoon van start te laten gaan. Het publiek moest het rood er maar even bij denken. Bovendien hadden we natuurlijk onze eigen tentoonstelling nog. Ondanks het kleine technische mankement, was het vooral spannend en leuk om het doen. Ik verliet uiteindelijk de zaal met een warme rode blos op mijn wangen.

Anish Kapoor, 1000 Names: Berlin, 1979/80. Hout, pigment (links) en Svayambh, 2007. Was, verf, vaseline, metaal (rechts).

Anish Kapoor, Untitled 10 & 11, 1990. Gekleurde houtsnede. Op dit moment te zien in de tentoonstelling ROOD.

Kumari Nahappan, Power, Strength, Victory, 2007. Acrylverf (cadmiumrood) op canvas (links) en Inez van Lamsweerde, The Widow (white) uit 1996 (rechts).

Marleen Kers studeerde Cultuurgeschiedenis en loopt op dit moment een jaar stage bij de afdeling Museale Zaken voor haar master Museum Conservator aan de VU.

Tattoo car on the move

2010-11-22T14:40:00.011+01:00

Tattoo Car naar het Museumplein
15 november was een bijzondere dag in het leven van de Tattoo Car. Vanaf 13 oktober had hij bij de ingang van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) gestaan aan de Mauritskade. Maar nu mocht hij de stad in, naar het Museumplein. Vergunningen waren voor elkaar. De auto, die op blokken stond moest daar eerst vanaf. Met een grote krik kwam hij weer op straathoogte. Omdat hij nogal oud is, was het spannend of hij wel zou starten. Dat deed hij niet. Gastconservator Judith de Bruijn regelde op straat een vrijwilliger om mee te helpen de auto aan te duwen. En zo startte hij. Ronkend en grommend leek hij klaar om naar het Museumplein te gaan.

De stad in
We besloten eerst nog wat rond te rijden om de accu weer wat op te laden en de Tattoo Car te laten zien aan voorbijgangers. Eerst maar eens de Linnaeusstraat en de Middenweg op en neer gereden en toen de Amsterdamse binnenstad in. Als verstokte fietser had ik natuurlijk geen idee hoe dat daar zit met eenrichtingsverkeer en had ik ook geen rekening gehouden met de opstoppingen die daar vaste prik zijn. We reden ons dus vast en moesten in de zeer smalle Kerkstraat keren op de weg. Ondertussen waren we vele malen gefotografeerd door toeristen.

Klep open
Een bijzonderheid aan de Tattoo Car is dat hij door zijn transformatie tot kunstwerk gehandicapt is geworden. Met het huidkleurige kunstleer is de luchttoevoer van de koeling afgesloten. Daarom moet de achterklep van de Volkswagen Kever (de motor zit bij deze auto’s achterin) steeds openstaan, anders wordt hij te warm. Dit leverde tijdens de reis de volgende routine op. De auto rijdt over een drempel (daar zijn er veel van in Amsterdam). Daardoor klapt de achterklep dicht. Ik stop de auto. Collega Judith stap uit, doet de klep open, stap in en we rijden weer verder tot een volgende drempel de klep weer dicht doet slaan. Een hulpvaardige fietser wees ons erop dat onze achterklep openstond. “Dat moet ook!”, riep collega Judith hem toe. Met een gezicht vol verbazing vervolgde de fietser zijn weg.

Transponder
We besloten dit binnenstadavontuur maar af te ronden en via het Leidseplein de richting van het Museumplein op te gaan. Om dit, voor auto’s afgesloten, plein op te komen heb je een zogenaamde transponder nodig, een rond blauw ding dat op een of andere manier de wegblokkades, voorzien van mooie rode lampjes, in de grond doet zakken. Maar waar moet je zo’n ding houden om dat te laten gebeuren? Collega Judith hield het bij alle paaltjes maar er zakte niets. Toen maar een andere ingang geprobeerd. Ook hier zwaaide collega Judith weer met het magische rondje. En ja.. de paal zakte. En we konden de auto op zijn plek zetten, bij de vijver.

Avondrood
Terwijl de zon de avondhemel boven het Concertgebouw rood kleurde – over die kleur is nu ook een tentoonstelling in het Tropenmuseum - krikten we de Tattoo Car op zijn sokkels. Ook nu weer werd de auto druk gefotografeerd. Toen moest de achterklep ook nog op slot. Ook daar bleek de ouderdom van de auto een probleem. We besloten collega Hans – die op dat moment in Dubai zat- te bellen. Hij had vaker de klep gesloten. Het orakel in Dubai liet ons weten dat we net zolang moesten wurmen tot de sleutel wel wilde draaien, een geniale oplossing, en hij werkte. Klep op slot, auto op blokken. En met de tram terug naar het Tropenmuseum.

Herman van Gessel is bij het Tropenmuseum werkzaam en verantwoordelijk voor Educatie.

Qi en geluk in het Tropenmuseum

2010-11-22T10:53:00.004+01:00

November staat extra in het teken van geluk. Rood siert het Tropenmuseum met haar nieuwe tentoonstelling. Rood zijn de lampionnen en de draak Long die je meevoeren naar de Qi van China. Rood is de gelukskleur van Chinezen. Overal waar Chinezen zijn kom je deze kleur tegen.

100 jaar geleden zijn de eerste Chinezen in Nederland komen wonen. In dit kader organiseert het Tropenmuseum een serie lezingen. Ons land kent inmiddels vier generaties Chinezen. Zij kijken op verschillende manieren naar geluk. De Chinese fotografe Yee Ling Tang is uitgenodigd om haar ervaringen met ons te delen.

Zeer openhartig sprak zij ons toe. Haar verhalen werden begeleid door prachtige beelden. Bij een serie portretten van Chinese vrouwen maakte zij expliciet gebruik van de kleur rood. Door de vrouwen identiek te kleden in het zwart, vlechtjes in hun haar en geprojecteerd op een rode achtergrond, schetst ze een uniform beeld van de Chinese vrouw. Deze voldoen enerzijds aan het traditionele ideaalbeeld van de Chinese moeder, en anderzijds aan het clichebeeld die westerlingen hebben van de Chinese vrouw.

Het doorbreken van stereotype beeldvorming vormt een centraal thema bij Yee Ling’s verschillende werken. Ze zijn veelal sterk gerelateerd aan haar Chinese achtergrond en geven een mooi persoonlijk beeld van het opgroeien tussen twee culturen. Zelf ervaart ze dit als een verrijking, maar dat besef is pas op latere leeftijd gekomen. Haar innerlijke zoektocht was niet makkelijk geweest. In de jaren 70 kwam Yee Ling als vier jarig meisje naar Nederland. De verhuizing bracht veel verwarring teweeg. Doordat ze de taal nog niet kende weigerde ze de eerste twee jaar te praten. Wanneer ze tijdens de les naar de wc moest, was het haar Surinaamse klasgenootje die dit aan haar juf doorgaf.

Thuis werd anders van haar verwacht dan op school. Thuis mocht zij alleen Chinees praten en leerde ze de tafels 1 tot en met 12 uit haar hoofd, terwijl op school alles veel vrijer was. Op haar 17e maakte ze een grote stap door het huis uit te gaan, wat toendertijd als schandaal werd gezien voor een Chinees meisje. Ondanks vele cultuurverschillen en generatiekloven, bleef Yee Ling sterk verbonden met haar familie.

Haar nieuwste werk, ‘Vier Generaties’ is een bundeling van familieverhalen. Van het leven van haar beide oma’s die ze sinds 1994 volgt, de graven van haar voorouders tot aan haar eigen dochter die als vierde generatie in Nederland is geboren.

Daarnaast toont ze in haar boek ‘2 x 9 Levens’ verhalen van de eerste generatie. Ze vertelt over een Chinese zeeman, die in China was uitgehuwelijkt maar niet op de trouwdatum aanwezig kon zijn, doordat hij nog op zee was. Hij kwam in Nederland terecht, maar kon niet makkelijk terugkeren. Pas op 60 jarige leeftijd zag hij haar weer terug in China. Al die tijd had zij op hem gewacht. Zij was nog maagd en had ooit een kinderwens.

Yee Ling ontroerde het publiek met haar verhalen. Het uur ging zo voorbij. Aan het eind bleek nog veel behoefte te zijn voor discussie. Het was een volle zaal met een vrij gemengd publiek. Ik ben erg blij dat het Tropenmuseum ruimte biedt voor dergelijke verhalen die mensen van verschillende achtergronden met elkaar verbinden.

Giovanna Chen is tentoonstellingsmedewerker bij de Qi van China. Tevens is zij merkadviseur en werkt daarnaast voor de stichting 100 jaar Chinezen in Nederland.

Terugblik op de N8 in het Tropenmuseum

2010-11-09T03:17:00.027+01:00

Dat zoveel mensen bij ons langskwamen tijdens de Museumnacht 2010, vertelde ik al. Daar ga ik dus niet meer mee pochen. Omdat de Museumnacht bij ons begon, was iedereen al vanaf half zeven welkom voor de openingsact, Analog Beamer van Meeus van Dis & Mike Kievits (Aardvarck). Via crowdfunding door 77 donateurs gefinancierd.

Na de act bezochten veel N8-bezoekers de nieuwe tentoonstelling ROOD, waarbij je maskers en politieke affiches ziet naast bijvoorbeeld een foto van Inez van Lamsweerde en een gebreide sportauto. Verder kon je je laten rondleiden, een lezing van een RODE onderzoekster bijwonen in de bieb, meedoen aan een burlesque workshop, Scarlet Woman bekijken, een ROOD magazine kopen, op bezoek gaan in China en natuurlijk... een van de bandjes checken in Ekeko, geprogrammeerd door Subbacultcha!, bijvoorbeeld Stellar OM Source. Op elke plek een andere sfeer. Ook de moeite waard: gewoon over een balustrade hangen en de enorme Lichthal van bovenaf bekijken.

Wel jammer dat wij zelf niet hebben kunnen kijken in andere musea. Kleine troost: Boris van Hoytema is als eerste (is dat echt zo?) langs alle musea gegaan. Check de 46 pics.

Nanja Ruiter is bij het Tropenmuseum werkzaam en verantwoordelijk voor Pers & Publiciteit.

Een RODE Museumnacht

2010-11-08T16:54:00.003+01:00

Een RODE en drukke Museumnacht in het Tropenmuseum afgelopen zaterdag. Bezoekers bleven tot de laatste uurtjes binnenstromen. De teller stond uiteindelijk om twee uur op 5629.

Vanavond schrijf ik meer. Nu nog even zien bij te komen van de drukke openingsweek....

Kermis van een openingsweek

2010-11-02T12:41:00.028+01:00

Deze week op 4 november openen we de tentoonstelling ROOD. Zo’n laatste week is altijd spannend maar ook leuk chaotisch met een zekere mate van voorspelbaarheid. Gewoonlijk begint de maandag met mailtjes van bevriende relaties die nog geen uitnodiging hebben ontvangen meestal met de vraag of ik niet per ongeluk het oude adres heb gebruikt. Ja, dat heb ik natuurlijk al voor het tweede of derde jaar per ongeluk wel gedaan. In de haast de adressenlijst weer niet aangepast, ik maak een aantekening dat volgende week nu toch echt te doen.

Maar de maandagochtend begint toch steevast met kijken of er in het weekend nog iets gebeurd is ‘op de vloer’ want meestal moet er toch wel doorgewerkt worden. Afgelopen weekend kwam de Engelse kunstenares Lauren Porter uit London haar gebreide rode sportwagen naar beroemd Italiaans model opbouwen.

Een life size replica nauwkeurig nagebreid, ja je leest het goed, nagebreid inclusief de ruitenwissers en de tankdop. Geniaal idee van Lauren als afstudeerproject voor de kunstacademie in Londen. Wat kan kunst naast alles wat het kan los maken, soms toch ook ongelooflijk vrolijk en origineel zijn. Hoezo elitair.. Topgear in breiwol! (Foto: 12 Miles of Yarn, Lauren Porter)

Daarna komen de eerste draaiboeken door, altijd in concept en per dag veranderend. Hoe lang mag de directeur spreken bij de opening? Kort, vooral kort! Rood is emotie dus we willen spektakel en geen speeches maar ja, een paar bruikleengevers moeten toch even bedankt worden. En wat doen we als de directeur zoals altijd over zijn spreektijd gaat? Kunnen we dan een bende woeste danseressen op hem afsturen? Allemaal leuke dilemma’s die discrete oplossingen vragen.

Het spirituele deel van de tentoonstelling; de kunstwerken, de kunstenaars en hun intenties raken in zo’n week wat op de achtergrond. Het circus moet worden opgebouwd, er wordt wat bijgesteld aan de multimediale producties, soms hoogwaardige computertechnologie maar ook heel basaal handwerk; de hoogte van de stoeltjes voor de touchscreens op gebruiksgemak uitproberen!
De gasten, bruikleengevers en kunstenaars moeten ontvangen worden. Wie wil er om 7 uur in de ochtend naar Schiphol? Gek, onze projectgroepvergaderingen zijn meestal een kakofonie maar dit soort vragen zorgt voor een zalige weldadige stilte. Dan toch maar iets met taxi’s regelen!

En dan de snacks die op speciale wijze worden geserveerd door een tweetal prachtig uitgedoste dames die zich Wandering Banquets noemen. Ze hebben een serie geweldige jurken waarin vakjes en zakjes zijn uitgespaard. Ze kunnen er zelfs soep mee uitserveren. Maar we houden het voor de opening op snacks met enige vastheid. Een leuke act voor de opening en wat betreft openingen hebben we een reputatie hoog te houden; weinig formaliteit en veel spektakel. Dat lukt niet altijd soms vereist het protocol toch enkele toespreken maar gelukkig hebben we nu weer een opening met spektakel, danseressen, de zwoele zangeres La Sirene, kleine acts en Scarlet Woman met een opblaasjurk, een van de succesnummers van de laatste Uitmarkt.

En als we dan vrijdag uitgeteld en glazig voor ons uit kijken komen de eerste mails binnen met afspraken voor persinterviews, althans dat hopen we.
De PR afdeling stuurt dezer dagen de laatste reminders door en de eeuwige vraag die dan rondgaat: halen we het journaal?

En dan komt het volgende draaiboek binnen voor zaterdag 6 november: Museumnacht. De officiële opening vindt dit jaar met een grote lichtshow bij ons plaats. We willen toch spektakel en het leukste museum van Amsterdam zijn.. nou dan. Even doorbijten en zondagochtend uitslapen! Na al die jaren wil ik de kermis van een openingsweek nog steeds voor geen goud missen.

Frans Fontaine studeerde Culturele antropologie en werkt sinds 1983 in het Tropenmuseum o.a. als conservator Latijns Amerika en tegenwoordig als tentoonstellingsmaker.

Bijna Rood

2010-10-28T10:42:00.009+02:00

Nog een week, en dan kun je eindelijk komen kijken naar wat we met een man of 60 in totaal hebben neergezet in onze verduisterde lichthal. Het werk voor conservator, tentoonstellingsmaker en documentalist zit er grotendeels op. We lopen komende week nog enkele keren door de tentoonstelling om te checken of alle objecten er in zitten en op de juiste plek staan. Martijn, Remco, Marjan en andere collega's van de afdeling Collecties, lichtman Frank en ontwerpduo Maarten Spruijt en Tsur Reshef werken zich een slag in de rondte om alles tot in de puntjes te vervolmaken. Wat je misschien niet denkt, maar wat toch wel gebeurt, is dat zelfs dan toch nog problemen opdoemen. Zo bleek een vitrine net iets te klein voor een voorwerp, en dat moet dan toch nog opgelost worden, of blijken er na talloze controles toch nog enkele punten en komma's verkeerd te staan in de teksten.

En dan het magazine! Uiteindelijk toch redelijk stressloos geproduceerd, ligt het boekwerk te schitteren op de tafel bij PR-dame Nanja. Het is echt een heel erg mooi blad geworden, glossy voorkant, interessante artikelen en columns van bekende bijdragers, en natuurlijk heel veel voorwerpen met hun verhaal uit de tentoonstelling. De foto's zijn prachtig, echt een must-have voor in ieders boekenkast/coffee table.

Volgende week woensdag begint de kermis. Eerst is er de perspresentatie, waarbij Nederlandse pers is uitgenodigd voor een preview. In het eind van de middag komen dan onze collega's van het KIT, ook zij krijgen een primeur. 4 November is dan eindelijk de dag waarop we in rood gekleed de rode loper kunnen uitgooien voor genodigden voor de opening. Ik ben zeer benieuwd wat mensen hebben verstaan onder de dresscode rood. Er zal heel kort iets gezegd worden, en dan kunnen mensen zich laven aan al het rood dat we het afgelopen jaar bij elkaar gebracht hebben. Hoewel deze opening natuurlijk voor genodigden is, is er as. zaterdag gelukkig MuseumN8! Kijk even op onze site
en wellicht ontmoet ik je daar?

Handle with care

2010-10-20T10:11:00.011+02:00

De inrichting voor Rood is in volle gang! Als je van de bovenste verdieping van het museum de lichthal in kijkt, dan zie je het spannende tentoonstellings-ontwerp steeds meer vorm krijgen. De medewerkers van de afdeling collectie doen gefocust hun werk. Ondertussen vullen de prachtige maskers, beelden en spannende kunstinstallaties steeds meer de ruimte. Als conservator in opleiding loop ik inmiddels zo’n negen maanden stage bij het Tropenmuseum en ben ik nauw betrokken geweest bij alles wat vooraf gaat aan de opbouw van een tentoonstelling zoals Rood. Vanaf het moment dat er nagedacht moest worden over de thema’s, de selectie van de objecten, het aanvragen van de bruiklenen tot aan het in elkaar zetten van een geheel nieuw vormgegeven publicatie, heb ik een bijdrage mogen leveren aan dit spectaculaire project.

Nu staat de inrichting dus op het programma. Naast het selecteren van objecten en het doen van onderzoek, is dit toch wel een van mijn favoriete onderdelen tijdens het maken van een tentoonstelling. Je krijgt tenslotte de kans om heel concreet met objecten te werken en om ervaring op te doen met het inrichten van vitrines. Dit is namelijk echt een vak op zich en dus heel nuttig voor iemand die in de toekomst zich bezig wil gaan houden met het behoud van collecties. Waar moet je dan zoal op letten? Je controleert bijvoorbeeld de volgorde van de objecten in het ontwerp, soms worden er nog ter plekke veranderingen aangebracht als het ontwerp echt niet geschikt blijkt te zijn voor het object. Daarnaast moet je je continue bewust zijn van de manier waarop je objecten aanpakt, met handschoenen aan en in een bepaalde draairichting. De sterkte van de belichting is ook erg belangrijk, net zoals de juiste bevestiging van de objecten op verschillende ondergronden. Je hebt ook te maken met allerlei eisen van bruikleengevers. Veel van onze objecten worden bijvoorbeeld vrij opgesteld. Dit vereist dan ook extra aandacht.

Zelf heb ik vorige week samen met een collega van de afdeling collectie de inrichting van de galerie gedaan. Hier is straks het prachtige en intens rode werk van de kunstenares Kumari Nahappan te zien. Wat is er leuker dan de schilderijen zelf uit te mogen pakken, de conditie te checken en er voor te zorgen dat alles op de juiste plek komt te staan. Overigens is het uitpakken nog een flinke klus. De elf schilderijen voor aan de wand en de installatie voor in het midden, waren aangeleverd in grote kunsttransportkisten. In dit geval moesten die eerst allemaal vanuit het buitendepot naar de zaal worden versleept. Samen met de sterke mannen van het kunsttransportbedrijf, hebben we de kisten open gemaakt en konden we vervolgens bepalen hoe we te werk moesten gaan. Het is belangrijk om eerst een aantal goede foto’s te nemen van de manier waarop de werken in de kist zijn ingepakt. Zo weet je hoe ze aan het einde van de tentoonstelling weer terug moeten. Meestal liggen ze in één bepaalde richting, toegestopt met vulmateriaal om beweging in de kist te voorkomen. Daarna hebben we elke werk voorzichtig uitgepakt en op conditie gecontroleerd. Ook hier hebben de verpakking en de eventuele schade gefotografeerd en in het conditierapport vastgelegd. Een van de doeken had bijvoorbeeld lichte waterschade, bij een ander schilderij waren er door verkeerde druk deuken in het doek ontstaan. Niet zo best dus en daarom maar goed dat je dit als museum op tijd signaleert.

Binnenkort maken we de galerie af met een installatie die bestaat uit allemaal kleine rode pitjes. Mensen kunnen hier gemakkelijk door heen lopen. Het wordt dus nog een hele uitdaging om ervoor te zorgen dat dit goed blijft liggen.

Marleen Kers studeerde Cultuurgeschiedenis en loopt op dit moment een jaar stage bij de afdeling Museale Zaken voor haar master Museum Conservator aan de VU.

Zin in de herfstvakantie!

2010-10-14T09:30:00.004+02:00

Elke herfstvakantie stroomt het museum vol met kinderen op weg naar een rondleiding in de kindertentoonstelling ‘De Qi van China’. Daarnaast biedt het museum een assortiment aan familierondleidingen, speurtochten en workshops aan. Een van deze workshops is een knutselactiviteit in de Kartinivleugel. De kinderen kunnen hier elke weekend- en vakantiedag zonder reservering terecht. Ik begeleid deze knutselactiviteiten nu al drie jaar, naast mijn baan op de UvA als kinderpsycholoog. Het knutselen met de kinderen is voor mij een manier om de stoffige feitjes die ik uit de boeken ken in de praktijk te zien, en contact met kinderen te houden.

Ik heb een grote interesse in niet-Westerse culturen en geef rondleidingen in het museum. Ook daarom vind ik het knutselen met de kids leuk, omdat we ze niet alleen iets leuks laten maken, maar ik mijn enthousiasme kan overbrengen door op kinderlijk niveau de kinderen praktisch een kijkje in andere culturen te geven. De wat oudere kinderen kunnen we uitdagen met informatie over de cultuur zelf, terwijl de jongere kinderen hun handen gewoon vol hebben aan het knutselen alleen. De activiteiten sluiten altijd aan bij een actuele tentoonstelling: zo konden de kinderen tijdens de tentoonstelling over de Bisjpalen hun eigen ‘Bipane’ maken, een neussierraad van het Asmat-volk, gemaakt van schelp of plastic (of in ons geval foam). Het was prachtig om, wanneer ik van mijn werk naar huis fietste, alle gezinnen te herkennen die eerder in het museum waren, aan de kleintjes met veel te grote witte neus-sieraden zo trots als een pauw rond te zien paraderen.

Deze vakantie zal de activiteit gerelateerd zijn aan de tentoonstelling ‘De Qi van China’. Voor mij heeft dat extra relevantie, omdat ik al een tijd Chinees studeer en binnenkort een jaar in China wil werken, en dus genoeg ‘externe informatie’ heb. We gaan met de kinderen Chinees papierknippen (jian zhi, 剪纸, letterlijk ‘knippen papier’). Deze vorm van kunst vind zijn oorsprong in China, maar is tegenwoordig rond de hele wereld verspreid; in de tentoonstelling ‘Betsabeé Romero - Cars and Traces’ kan een stelling gezien worden welke gebaseerd is op de Mexicaanse papierknipkunst (Papel Picado). In China ziet men deze kunstvorm vooral tijdens de Chinese feestdagen op ramen, deuren en lampen, zoals wij in het westen een kerstboom in onze huiskamer zetten. Hierin leg ik meestal ook extra dingen over China uit aan de kinderen; Chinees is een toontaal, en dat benadruk ik door ze ‘jian zhi’ goed uit te laten spreken (wat ze nooit lukt). Dan leg ik bijvoorbeeld de verschillen tussen mā (妈), wat ‘moeder’ betekend (net als in Nederland), maar dat mǎ (马) ‘paard’ betekend, mà (蚂) sprinkhaan en má (蟆) kikker uit. Hier reageren de kinderen vaak erg sterk op, want je wil natuurlijk niet zomaar zeggen dat iemands moeder een paard is!

Nou maken wij deze vakantie geen paarden, sprinkhanen of kikkers, maar libelles, vlinders, gezichten en lampions. De ‘echte’ knipsels gaan vaak over dieren uit de dierenriem, en daarin proberen we ze vaak wat te leren over Chinese astrologie; dat hun Nederlandse sterrenbeeld niet hetzelfde is als hun Chinese, welke dat is en wat dat dan precies betekent. Veel kinderen zijn hier nog niet van bewust en vinden het hartstikke leuk om te horen dat ze eigenlijk een Draak zijn…

Het gaat deze vakantie weer bijna net zo druk worden als de Gouden Week in China, en gelukkig zullen we iedereen wel blij kunnen maken met een knipsel, die mee naar huis genomen kan worden en als aandenken kunnen worden opgehangen, of als presentje aan vrienden en familie worden gegeven. Ik heb er zin in!

Joren Bredman studeerde ontwikkelingspsychologie. Tegenwoordig geeft hij les op de UvA en werkt daarnaast als rondleider in het Tropenmuseum en als kinderbegeleider in het Tropenmuseum Junior.

Glossy Rood

2010-10-04T14:00:00.003+02:00

Al weken zijn we bezig met het schrijven van teksten en zoeken van beeldmateriaal voor het magazine dat de tentoonstelling Rood een geheel eigen kleur zal geven. Voor het Tropenmuseum een unicum, waarvan we nog even moeten kijken of het navolging zal krijgen. Wat ik wel kan zeggen is dat het maken van zo'n blad veel voeten in de aarde heeft, respect voor al die bladen die wekelijks uitkomen! Behalve het over en weer sturen van teksten door schrijver en redacteur - is dit goed, nee er moet nog iets bij over de cultuur, zo dan? nee, er moet nog iets meer over rood in, etc. - zijn onze stagiaire en medewerkster beeldmateriaal al enkele weken bezig de door de vormgever gewenste beelden op te zoeken en aan te vragen. En die gewenste beelden willen nog wel eens veranderen. Ik heb inmiddels wel een preview gezien, en het mag gezegd: dat blad ga ik kopen! (ik ga er hopelijk een aantal krijgen, maar toch). wat een subliem vormgegeven en lekker kijken blad zeg! leuke, niet al te lange teksten over verschillende betekenissen van rood, gelardeerd met allerlei foto's van dieren, culturele voorwerpen, hedendaagse kunst, beroemdheden, sensuele mode, materialen en wat niet al. Het magazine vult de tentoonstelling prachtig aan, zowel in vormgeving als in inhoud en het is een voorrecht om eraan mee te kunnen werken. Hard werken!

De tentoonstelling zelf wordt inmiddels langzaamaan opgebouwd in onze gigantische Lichthal. De grote banieren hangen, en enkele wandafbeeldingen, drie keer zo groot als een mens, zitten al op de muur geplakt. De objecten krijgen hun laatste check, en als het goed is begint binnenkort kunstenares Madeleine Berkhemer met het maken van haar installatie aan het begin van de tentoonstelling. Misschien wel leuk om half oktober eens binnen te lopen om dit work in progress te bekijken. Ze gaat met nylons, knalrode panty's van het bekende pantymerk Wolford (overigens aan ons geschonken door door dat bedrijf) een prachtig (verwachten we dan) ertoch getint web bouwen. Ook is de programmering rondom de opening op 4 november bekend, wordt zeer aangenaam. Wat ook nu gebeurt, en dat kun je nooit voorkomen, is dat nog allerlei zeer interessante objecten in rood voorbij komen, alas, te laat. Zo zijn er nog vele kunstenaars die met de kleur werken, en ontdekten we ook in onze eigen collectie nog een erg mooi priesteressenjasje, dat aan de selectie ontkwam. Jammer is het wel, maar te voorkomen haast niet, omdat we toch een collectie hebben van ruim 250.000 voorwerpen (exclusief de fotocollectie), die nog niet allemaal digitaal ontsloten zijn en zeker niet naar kleur.

Hands on… in het museum

2010-09-29T15:40:00.007+02:00

Terugkijken op een hectische, maar zeer goede week (deel 2)

Terwijl buiten de laatste hand aan de Tattoo car werd gelegd, werd binnen aan de installatie van de tentoonstelling Betsabeé Romero, Cars and Traces gewerkt. Naar aanleiding van aanwijzingen van de kunstenares moesten een aantal kleine aanpassingen gedaan worden, maar er was er ook één grote verandering die we moesten doorvoeren. Betsabeé’s werk Nocturno al conejo de la luna bestaat uit vijf vrachtwagenbanden – met daarin een precolumbiaans motief gesneden - die samen een grote rolstempel vormen. En het andere onderdeel van het werk wordt gevormd door een lange print gemaakt door een afdruk van die autobanden. Betsabeé heeft verschillende versies van de afdruk: een korte (6 m), een lange (25 m), een handgeprinte en een gezeefdrukte. Per ongeluk bleek zij de verkeerde naar het museum te hebben gestuurd. In plaats van de lange afdruk, had zij ons de korte gestuurd. Hierdoor was het niet mogelijk geweest om haar idee uit te voeren om de print vanuit de tentoonstellingsruimte ver in de Lichthal van het museum te laten lopen. Betsabeé was teleurgesteld over de kracht van het werk en ook het projectteam zag dat het de tentoonstelling en het werk zelf ten goede zou komen als we een nieuwe print zouden maken die langer was dan de huidige. Vooral omdat het werk een centrale plek in neemt in de tentoonstelling.

De beslissing was dan ook snel gemaakt: we zouden een nieuwe afdruk gaan maken van circa 12 meter. De stof werd besteld, verf werd opgehaald, speciale rollers gekocht, en vervolgens werd de stof uitgerold en de banden ingeïnkt: het printen kon beginnen. Met instructies van Betsabeé, die dit proces al velen malen in Mexico had uitgevoerd, zette een aantal medewerkers van het museum haar handen aan de grote band en vol spanning keken anderen toe hoe, terwijl de band verder geduwd werd, de afdruk op de stof zichtbaar werd. Maar helaas, de stof en verf leken elkaar niet te verdragen: er werd geen afdruk zichtbaar. Lag het aan de stof, aan de verf of aan de manier waarop het aangebracht was?

Vele testen - en fietstochten naar verfspeciaalzaken - later, werd duidelijk dat het aan de stof lag: we moesten het vervangen door een papieren vel. Het was inmiddels echter al wel een dag later, en de opening kwam snel dichterbij. Hadden we überhaupt nog wel genoeg tijd om het goede papier te vinden, het te laten bezorgen, de afdruk te maken, de verf te laten drogen en de nieuwe print opnieuw te installeren? Op dringend verzoek van Betsabeé deden we nog een poging: en jawel uiteindelijk werd op woensdagmiddag de nieuwe print gemaakt. Medewerkers en stagiaires van het museum assisteerden Betsabeé. Onder toeziend oog van de kunstenares waren zij bezig de grote, loodzware banden te verrollen en ze in te in inkten. Was er voorafgaand aan de tentoonstelling nog uitvoerig gesproken over hoe deze werken verpakt, getransporteerd, uitgepakt, behandeld en beschermd moesten worden. Nu leek er maar een ding te gelden: hands on! zodat het werk op tijd klaar was voor de opening.

En het lukte: op donderdagochtend werd de nieuwe papieren print geïnstalleerd. We waren allemaal zeer tevreden: het werk zag er fantastisch uit. Nu het immense vel papier van de vloer was, kon eindelijk ook de rest van de tentoonstelling afgerond worden. De belichting werd voltooid, de laatste teksten geplakt: de tentoonstelling was klaar! De banden die de dag ervoor nog als rolstempel hadden gediend waren weer onderdeel van een kunstwerk. En dus, Hands Off.

Judith de Bruijn is gastconservator moderne kunst en heeft gewerkt aan de tentoonstelling Betsabeé Romero, Cars & Traces.

Terugkijken op… een hectische, maar zeer goede week

2010-09-28T09:58:00.011+02:00

Het werken in een museum betekent vaak dagenlang achter de computer zitten. Onderzoeken, schrijven, documenteren en veel mailen; het speelt zich allemaal af achter het bureau. Soms dreig ik dan wel eens te vergeten dat ik een museum werk, met tentoonstellingen en objecten. Maar afgelopen week zette mij weer met beide benen in het museum. Het was de week voorafgaand aan de opening van de tentoonstelling Betsabeé Romero, Cars and Traces, waar ik gastconservator van ben. De collectie afdeling had al een groot gedeelte van de tentoonstelling opgebouwd, maar voor een aantal dingen hadden wij de (goedkeuring van de) kunstenares nodig. Op vrijdag 17 september kwam Betsabeé aan en meteen moest zij in actie komen. En zij was niet de enige…

Hands on… the Tattoo car
In een master class van drie middagen (18 t/m 20 sep) werkte Betsabeé een oude Volkswagen Kever om tot een fantastisch kunstwerk, met behulp van studenten van de Rietveldacademie. Alsof de auto onderdelen lichaamsdelen waren, bekleedden zij de hele auto met nepleer om daar vervolgens tatoeages van verschillende herkomst op te zetten. Betsabeé is geïnteresseerd in de functies van tatoeages, bijvoorbeeld op de huid van leden van de Salvamaratrucha’s, bendes in Latijns Amerika. Op hun lichaam dragen zij de namen van mensen die ze vermoord hebben, allerlei verwijzingen naar gevangenissen, symbolische getallen en veel doodskoppen, wapens en slangen. De tatoeages geven identiteit en bescherming, maar transformeren tegelijkertijd de huid van de bendeleden in een symbolisch gedenkteken, of gevangenis. Gefascineerd door dit idee had Betsabeé in Mexico al onderzoek gedaan naar gevangenistatoeages in Latijns Amerika. Nu wilde ze deze tatoeage cultuur vermengen met de Nederlandse, die zij vooral associeert met de zeevaarders en piraten. Omdat Betsabeé de voorbeelden die zij tijdens haar onderzoek had verzameld niet uit Mexico had kunnen meenemen, begon haar werk aan de auto met een bezoek aan de Tattoo shop van Henk Schiffmacher, die haar een dik pak kopieën van zowel Nederlandse als Latijns Amerikaanse tatoeages meegaf.

Maar daarna moest er fysiek werk gedaan worden: na een inleiding van Betsabeé over haar werk en het concept van haar kunstwerk ging zij met de studenten naar de auto, die in de binnentuin van het museum was opgesteld. Toen ik tien minuten later buiten kwam, waren de rollen al verdeeld en was de een de auto aan het schuren, schroefde de ander onderwijl de nummerplaat los, terwijl een derde patronen van het nepleer knipte: binnen no-time werden de eerste stukken nepleer op de auto geplakt. Maar hoe hard er ook gewerkt was, na de eerste dag was er nog steeds een groot oppervlakte -inmiddels mat geschuurd- lak te zien. Iedereen besloot de volgende dag een uur eerder te komen. En jawel, op de tweede dag lukte het de auto volledig in leer te hullen en dus kon er getekend worden. In overleg met Betsabeé kozen studenten tatoeages die zij op de auto wilden tekenen. Terwijl de studenten zich toelegden op ieder een bepaald gedeelte van de auto, ontfermde Betsabeé zich over de motorkap en het totaalconcept van de auto. Het dak liet zij over aan de Tattoo kunstenaar Henk Schiffmacher, die voor de gelegenheid ook een assistent, zijn vrouw en dochter had meegenomen om hun bijdrage te leveren aan dit kunstwerk. Hoewel de masterclass officieel op maandag afgelopen zou zijn, werd ook op dinsdag en woensdag nog vrijwillig doorgewerkt aan de auto, om zo de auto af te kunnen maken op de manier die Betsabeé in haar hoofd had. Zij gaf dan ook de aanwijzigen: soms ging het om een inkleurklus, die gedaan kon worden door medewerkers van het museum, soms ging het om het toevoegen of veranderen van tekeningen.

De master class stelde Betsabeé in staat een project uit te voeren dat zij al lange tijd graag wilde realiseren. Zij had het idee dat de studenten haar concept goed aanvoelden en daardoor kwamen zij zelf met interessante ideeën en zo werd er gezamenlijk aan de betekenis van de auto gewerkt, iets wat de studenten ook zo ervoeren. Op woensdag besloot Betsabeé dat de Tattoo car klaar was. De auto buiten was dus klaar voor de opening. Maar binnen viel nog genoeg te doen…

Judith de Bruijn is gastconservator moderne kunst en heeft gewerkt aan de tentoonstelling Betsabeé Romero, Cars & Traces.

Bijzondere verhalen achter de foto's van Leonard Freed

2010-09-22T09:02:00.016+02:00

De tijd vliegt voorbij en ik ben er niet eerder toe gekomen om te schrijven over de lezing die ik op 12 september gaf over de foto’s van Leonard Freed. Op de lezing waren vijfentwintig mensen aanwezig, waaronder twee families die op de foto’s op de tentoonstelling 'Enkele reis Holland, foto’s Leonard Freed 1958 – 1962' staan.

De eerste familie is die uit Bergen die op drie foto’s te zien is. Jonge kinderen die met hun buurkinderen spelen. De buurkinderen zijn de dochters van de kunstenaar Lucebert. Deze familie heb ik enkele weken geleden thuis bezocht om hun verhaal te horen en om naar nog meer foto’s van Freed te kijken die zij nog in hun bezit hebben. Dat wat interessant want die foto’s gaven aanvullende informatie. We zien een tweetal oudere dames in een Hollandse ogende keuken, met de ouderwetse grijze emaille pannetjes uit de jaren vijftig. Naast het pannetje liggen groentes op een krant. Zijn het aardappelschillen? Uit een andere foto van de familie blijkt dat dit taugeh is. Dus er werd die dag Indisch gekookt. Ze brachten ook een foto mee van het schip de Asturias, waarmee ze aankwamen in Nederland in 1950. Zo ontstaat in ons computersysteem een kleine familiegeschiedenis, die zo nauw verbonden is met een grotere postkoloniale geschiedenis.

De andere familie is op een groot aantal foto’s in Zeeland te zien. Een gezin met een aantal dochters en een zoon die is getrouwd met een Zeeuwse vrouw. We zien de familie op bezoek bij de oude oom en tante van de Zeeuwse vrouw op het platteland bij Middelburg. Het leverde bijzondere foto’s op van Freed. Een flink gezette boerin in Zeeuwse klederdracht lachend met drie uiterst hip geklede en gekapte meiden. Kijkend naar dit beeld dringt zich het beeld op dat Indische meiden modern zijn en de boerin traditioneel. Terwijl in het vooroorlogse koloniale vertoog vaak het Hollandse juist met vooruitgang en moderniteit geassocieerd werd. Nu de familie in de zaal zat, kon ik hun ook vragen naar de omstandigheden waaronder de foto genomen is. Leida, de Zeeuwse vrouw, die met haar drie kinderen en twee kleinkinderen gekomen was, vertelde dat Freed haar had gevraagd om naar haar Tante en Oom te gaan, in gezelschap van haar man, kind en schoonzusjes.. Freed had de meiden gevraagd juist hun meest hippe jurken aan te trekken. In hun eigen woorden: het hele bezoek was geensceneerd. Dat ziet er op de foto’s niet zo uit, maar het kleurt de foto’s nu voor mij wel. Het toont immers nu een geforceerde ontmoeting en is veel minder een registratie van de ontmoeting tussen de Indische repatrianten en Nederlanders.

Voor mij was de lezing een soort van afsluiting van de zoektocht via facebook, flickr.com en twitter. We zijn zo achter de namen gekomen van de meest geportreteerden, maar kennen nu ook veel meer verhalen achter de foto’s. Dat stelde me in staat om de foto’s nog beter te lezen en te begrijpen. En het heeft me in contact gebracht met bijzondere mensen die mij in vertrouwen wilden nemen.

Pim Westerkamp is conservator Zuidoost-Azië en werkt sinds 2005 in het Tropenmuseum. Hij studeerde antropologie en dramaturgie, en is gespecialiseerd in culturele, religieuze en geschiedkundige aspecten van Indonesië.

International Gamelan Festival ‘Eeuwenoud en springlevend’

2010-09-13T13:57:00.010+02:00

Foto's: Maria Pia Kille

De quote ‘Eeuwenoud en springlevend’ uit de Volkskrant dekt wat mij betreft de lading precies. Ik ben in de zeven dagen van het International Gamelan Festival elke keer weer verrast door de vernieuwing in de muziek en dans uit Indonesië. En ik niet alleen, het festival trok volle (drie uitverkochte) zalen met liefhebbers van jong tot oud. Ik hoorde heel veel positieve reacties.

Opera Java was een heel moderne samensmelting van muziek, dans en visuals. Wat een spektakel, van vrienden hoorde ik ‘Holland Festival moet dit boeken’! De recensies waren lovend; ‘ Betoverende nachtmuziek en suggestieve heupstoten’ (NRC), ‘ Dans, zang en gamelan vol gracieuze nuances’ (Parool). Over de dans had Erik Voermans in het Parool een mooie reactie: ‘nooit geweten dat zelfs een grote teen innerlijke turbulenties kon uitdrukken’. Gasten en pers uit heel Europa, USA en Indonesië waren enthousiast, de show gaat (naast in maart 2011 in Parijs) vast op meer plaatsen terugkomen. Ook gaat Opera Java in Indonesië opgevoerd worden. Dat is natuurlijk helemaal super, want zo’n moderne opera zal daar zeker veel aandacht krijgen.

De topavond van de drie Gamelan concert avonden was wat mij betreft de donderdag met Gamelan Now! Minimal Music en moderne composities en de gamelan zorgden voor een heel eigentijds programma. De setting met twee orkesten op 1 podium werkte heel goed, de afwisseling tussen de twee orkesten was ook heel mooi; Kyai Fatahillah uit Java subtiel en Semara Ratih lekker hard en strak. Steve Reich eat your heart out dat je er niet bij was… Het optreden van beide ensembles op de Night of the Unexpected in Paradiso (!) was ook een groot succes, we veroveren de poptempels!

Meer traditionele programma was er natuurlijk ook, Semara Ratih uit Bali was een genot om naar te kijken en te luisteren; het enthousiasme, het gegoochel met stokjes, de choreografie in het orkest (ja daar ook!). En dan de Balinese dans, met prachtige kostuums en top dansers. Ik zag gewoon die witte aap en niet meer de danser met het orkest ‘spelen’.

De Javaanse avond mixte de heerlijke rustgevende tembang Sunda muziek (prachtige zangeressen met big hairdo’s, fluit en snaargetokkel) met een heel afwisselend gamelan programma. En bijzonder om te zien wat die sensuele Jaipongan dans nu is, voor ons westerlingen natuurlijk heel subtiel…

Voor iedereen die er niet bij kon zijn, van Opera Java en alle concerten zijn video- en geluidsopnames gemaakt, die worden via het Tropentheater uitgegeven. Stuur een mail naar tropentheater@kit.nl dan krijg je bericht als de CD/ DVD van Opera Java en IGFA uit is.

Recensies:

Ronnie Kroes werkt bij het Tropentheater en houdt zich bezig met de promotie van de programma's die in september in de lichthal van het Tropenmuseum zijn.

Persoonlijke verhalen stromen binnen via social media

2010-09-06T09:51:00.010+02:00

Zondag 12 september as. is het zover, dan ga ik een lezing geven over de tentoonstelling Enkele Reis Holland, foto’s Leonard Freed 1958 – 1962. Toen mijn collega Carmen deze lezing maanden geleden inboekte spraken we af dat ik wat achtergrondinformatie over Freed zou vertellen en zou ingaan op de situatie van de Molukkers en de Indo’s. Die plannen zijn nu veranderd.

Vorige keer schreef ik in mijn blog al over een mevrouw die een paar keer naar de foto van haar vader is komen kijken en die daar telkens heel ontroerd door raakte. Zij was niet de enige persoon die reageerde. Na de opening kregen we steeds vaker een mail of telefoontje van mensen die zichzelf op de foto’s herkenden en die ons allerlei herinneringen en verhalen vertelden over vroeger en over Leonard Freed. Dat gaf een heel interessant perspectief op sommige foto’s, omdat ze in een heel ander daglicht geplaatst worden. En van sommige mensen ontving ik ook nog nieuwe foto’s van Freed. Die zal ik ook laten zien. We zijn dus heel blij dat we nu via alle nieuwe media, als Facebook, Flickr en Twitter nieuwe doelgroepen kunnen bereiken.

Bij de opening van de tentoonstelling in juni gaf Fridus Steijlen, onderzoeker bij het KITLV uitleg over hoe sommige foto’s gelezen kunnen worden. Die benadering ga ik combineren met de nieuwe informatie van de afgebeelde mensen en daar zal ik het zondag over gaan hebben. Het leuke is dat er nu ook een aantal mensen aanwezig zullen zijn die op de foto’s zijn afgebeeld. Dus we willen zondag ook met hen een gesprek aan te gaan over de tentoonstelling. Hopelijk tot ziens.

Terugblik op workshop in Cachoeira

2010-09-02T16:00:00.002+02:00

Hoofddocumentalist Friedie Hellemons was van 13 tot en met 19 augustus in Cachoeira (Brazilië), hij heeft daar het Boa Morte festival bezocht en een workshop gegeven aan studenten van de UFRB. Hij is daarbij begeleid door Taisa, zijn tolk en Braziliaanse toeverlaat. Zij vertelt hier over haar Workshop experience.

The workshop experience
To me, the workshop with Friedie and the students was very rich and full of new information about Amazonia Indians that I didn’t know before.
I was the translator and to me that was good too, because I could increase my skills of English. See what people in Holland are knowing and watching about Brazil in the Tropenmuseum was very interesting too. The students of Museology told us a lot of more good things that should be chosen and showing in the museum with themes they choose like miscegenation of our people on the theme Body, our different ways to celebrate Carnival in our states on the theme Diversity and the food, with acarajé on the theme Regionality; that’s a good example to explain a lot about Brazilian society. These days with Friedie were very nice to understand a bit how European people behave in different parts of Europe, ‘cause I know some people from France, Belgium, Italy and they are very different. Friedie is a very kind person and patient to hear all the histories that the students want to tell him about Candomblé, regional food and dance.
To me this workshop was a very good experience. We had fun sometimes ‘cause Brazilian people are fun and Friedie is too; so this was a wonderful meeting between him and this group.

Taisa Agatha

Opera Java zorgt voor kippenvel

2010-09-02T10:20:00.007+02:00

Ik ruik kretek sigaretten. De artiesten roken even buiten, door het raam van ons kantoor komt een lekkere geur. Vermengd met de geur van Indonesisch eten (voor de artiesten maar straks ook voor het publiek)….Opera Java en het Gamelan Festival komen eraan! In mei 2010 ben ik gestart met de promotie van het tweede International Gamelan Festival. In 2007 had de eerste editie uitverkochte zalen, dus dat schept verwachtingen. Maar de telefoon bij de kassa staat roodgloeiend, de wereldpremière van Opera Java op vrijdag 3 september is bijna uitverkocht, de andere avonden lopen als een tierelier. En terecht, want bijzonder is het zeker. De voorstelling is speciaal in opdracht van Tropentheater en 100 jaar KIT gemaakt door de regisseur van de gelijknamige film: Opera Jawa uit 2006. Meteen de DVD gekocht toen ik de trailer zag, wat een spektakel: een moderne film vol kunst, gamelanmuziek, passion.

Maar deze nieuwe muzietheater editie is nog veel beter, want theater, daar zit je toch met je neus bovenop. Net bij de repetitie kreeg ik er kippenvel van, het is een geweldig theaterspektakel. Het live gamelanorkest, de dansers (die ook allen zingen!), de decors, de kostuums. Ik kan niet wachten hoe het publiek (en de pers!) het straks vindt. Ook de zaal waarin gespeeld wordt (de prachtige Lichthal met megapodium) is een mooie bonus.

Na Opera Java (2 t/m 5 september) gaat het festival verder met drie gamelan concerten met de top van muziek en dans uit Indonesië. Naar de avond Gamelan Now! kijk ik als moderne muziek/ electronica fan erg naar uit. Philip Glass ontdekte ik al tijdens mijn studie jaren, ik bezocht festivals als Sonic Acts, Minimal Music en )toon) festival. Dus een avond (en wereldpremière) rond Steve Reich en Gamelan… spannender kan het niet. En over spannend gesproken, ben ook benieuwd naar de sensuele (nu verboden) jaipongan dans bij Gamelan Java.

Ronnie Kroes werkt bij het Tropentheater en houdt zich bezig met de promotie van de programma's die in september in de lichthal van het Tropenmuseum zijn.

Heeft u de Scarlet Woman gezien?

2010-08-30T16:53:00.018+02:00

Wij waren in het rood op de Uitmarkt in Amsterdam dit weekend. Heeft u ons gezien? Rood is immers een sterke signaalkleur! We droegen rode t-shirts, stonden in een huiselijke tent met sfeervolle rode lampen en zitzakken. De Scarlet Woman voerde haar act uit. Gekleed in een enorme rode jurk, alleen haar ogen zichtbaar, blies ze zich op tot ze zo'n 3,5 meter hoog was. Indrukwekkend, vonden veel toeschouwers. We deelden setjes kaarten en fortune cookies uit. Allemaal in dezelfde kleur. Ik hoef vast niet meer te herhalen welke....

We vroegen bezoekers waar zij aan dachten bij de kleur rood. Interessante, verrassende verhalen kwamen langs. Maar natuurlijk scoorde een associatie het hoogst: LIEFDE!!

Tot ziens bij ROOD, vanaf 5 november in het Tropenmuseum

Nanja Ruiter is bij het Tropenmuseum werkzaam en verantwoordelijk voor Pers & Publiciteit. Ze stond dit jaar op de UITmarkt voor het Tropenmuseum.

Laatste dag in Cachoeira

2010-08-25T12:20:00.000+02:00

Sinds vrijdag 13 augustus bevind ik mij in Cachoeira (Brazilië), waar ik een workshop geef aan studenten van de universiteit UFRB (Universidade do Reconcavo, Bahia). Dit op uitnodiging van Danillo Barrata, professor aan deze universiteit en een dierbare vriend van mij.

Helaas is vandaag mijn laatste dag in Cachoeira. Morgenmiddag rij ik samen met Danillo weer terug naar Salvador.

Vanmiddag nog eerst (met Taisa als tolk) een zeer boeiend en interessant gesprek gehad met Pedro in het gebouw van de Dannemann Foundation in Sao Felix, het stadje tegenover Cachoeira. Het gebouw van deze voormalige sigarenfabriek fungeert deels als cultureel centrum en deels als demonstratieruimte voor het maken van sigaren door meisjes in regionale klederdracht. Eens in de twee jaar organiseert deze stichting een Biënnale van Bahiaanse kunstenaars en deze keer zit ook Danillo in de jury en volgens hem zitten er nu zeer interessante kunstenaars bij. De opening is in november.

Zoals ik gisteren al schreef, heeft Pedro schitterende foto's gemaakt van de vrouwen van de Irmandade da Boa Morte, waarvan ik er bij mijn vorige bezoek enkele heb mogen zien (dit op aanraden van Mona Suhrbier, conservator in Frankfurt). Deze keer wilde ik met hem praten of het mogelijk was deze serie indringende portretten in ons museum tentoon te stellen. Pedro heeft zelf al ideeën hoe dit dan zou moeten en die waren naar mijn mening zeer de moeite waard om te realiseren. Nadat ik naar zijn voorwaarden en wensen had gevraagd, heeft hij daarna al mijn nog resterende vragen over de Irmandade da Boa Morte allervriendelijkst en zeer informatief beantwoord. Jarenlang is hij bezig geweest met dit project en ik zou het geweldig vinden als hij dit resultaat in het Tropenmuseum zou kunnen laten zien op de manier zoals hij het wil. Onze bezoekers zouden niet alleen deze vrouwenportretten esthetisch kunnen waarderen maar ze zullen ook iets meer te weten komen over de Irmandade da Boa Morte en de complexiteit van de Braziliaanse maatschappij.

Na dit gesprek heb ik alles in orde gemaakt voor de laatste sessie van de workshop en ben over mijn dierbare Baileybrug - die helaas gemoderniseerd wordt - richting Cachoeira gelopen, waar ik eerst een speciaal cadeautje voor Taisa gekocht heb en ben vervolgens naar de universiteit gegaan. Daar heb ik het laatste gedeelte van onze Braziliaanse collectie laten zien met weer veel leuk commentaar - soms gierden we het uit - bij herkenning of oprechte verbazing bij de voorwerpen, die zij ook voor het eerst zagen. Fatima, de vrouw uit Pernambuco, kwam nog steeds vol vuur op voor haar geboortestreek en Tiago toonde zich weer als de kenner van de candomble.

Na afloop van de workshop - met deze keer een uitloop van een uur - alle studenten bedankt voor hun inspirerende inzet en in het bijzonder Taisa; iedereen een klein cadeautje gegeven (een sleutelhanger met klompjes of een molentje; een idee van Alex, dat inderdaad zeer in de smaak viel) afscheid genomen van mijn studenten met pijn in het hart.

Friedie Hellemons is hoofddocumentalist materiële cultuur met als specialisme Latijns Amerikaanse culturen en voorwerpen. Hij doet verslag van zijn reis naar Cachoeira (Brazilië), waar hij het Boa Morte festival bezoekt en een workshop geeft aan studenten van de UFRB.

Op zoek naar persoonlijke verhalen

2010-08-24T10:51:00.002+02:00

Sinds vrijdag 13 augustus bevind ik mij in Cachoeira (Brazilië), waar ik een workshop geef aan studenten van de universiteit UFRB (Universidade do Reconcavo, Bahia). Dit op uitnodiging van Danillo Barrata, professor aan deze universiteit en een dierbare vriend van mij.

Deze keer wil ik jullie iets meer vertellen over 'mijn'' studenten, die deelnemen aan de workshop. De enthousiaste groep van 11 studenten waarmee ik van start was gegaan, werd dinsdag plotseling uitgebreid met zo'n 15 man, die plompverloren kwamen binnenvallen. Later bleek dat zij eigenlijk alleen maar waren gekomen voor het KIT cadeautje: een USB-stick. Die vonden ze allemaal prachtig namelijk. Deze nieuwe groep kon echter geen constructieve bijdrage meer leveren omdat de thema's al waren vastgesteld door de studenten van het eerste uur en ik rekening moest houden met de vrij korte periode, waarin de workshop plaats vindt. Gelukkig waren de meesten van hen gisteren weer afgehaakt want zo'n grote groep is vrij onoverzichtelijk. Zeer zeker als je daarbij bedenkt dat alles voor mij vertaald moet worden, terwijl iedereen door elkaar praat en in en uitloopt. Ook "mijn eigen" groepje is vrij ongedisciplineerd (dat schijnt typisch Braziliaans te zijn werd mij verteld), dus af en toe moet ik streng optreden om Taisa, mijn vertaalster, niet helemaal gek te maken. Zo ook gisteren bijvoorbeeld, toen ik onze TM collectie (digitaal) liet zien in de hoop wat meer persoonlijke verhalen uit hen te krijgen want dat kwartje is helaas nog niet gevallen. Niet dat ze een lesje opzegden maar ze gingen informatie geven, die ik zelf al weet; onze Braziliaanse collectie is mij tenslotte vertrouwd en voor een deel door mij zelf gedocumenteerd. Toch was het heel leuk hun reactie op sommige voorwerpen te horen en er werd veel gelachen.

Vandaag ga ik een nieuwe poging wagen om toch meer persoonlijke informatie van hen te vragen. Een van de studenten, een wat oudere vrouw uit Pernambuco heeft het wel zo'n beetje begrepen - door te wijzen op het feit, dat het in haar streek totaal anders is, al is het meer om zich te laten gelden bij mij en de overgrote meerderheid van de Bahiaanse studenten, die vooral vanuit hun eigen achtergrond heel Brazilië verklaren. Niet verwonderlijk want ook de Braziliaanse toeristenindustrie maakt dankbaar gebruik van het (romantische) beeld dat over deze deelstaat bestaat, en dan in het bijzonder de hoofdstad Salvador. Dit wervende beeld is in elk reisbureau te zien en klopt ook deels wel maar het is natuurlijk niet heel Brazilië. Trouwens dit geldt ook voor de deelstaat Bahia zelf. Vanochtend sprak ik Cynthia, een collega van mijn gastheer Danillo, hierover. Ook zij is afkomstig van Bahia maar dan uit het binnenland, de droge sertao. Deze regio heeft weer een totaal andere cultuur. Ter verduidelijking vertelde zij mij, dat ze zelfs niet eens de samba kan dansen; bijna een vloek in dit deel van Brazilië. Met andere woorden ook in deze deelstaat diversiteit. Steeds weer komt dat woord terug.

Vanmiddag na de lunch, ga ik met Pedro Arranjo praten over de mogelijkheid om zijn adembenemend mooie foto's van de vrouwen van de Boa Morte in ons museum tentoon te stellen. Die heeft hij me laten zien, toen ik hier twee jaar geleden was. Taisa zal weer als tolk fungeren.

Diversiteit

2010-08-20T13:30:00.002+02:00

Sinds vrijdag 13 augustus bevind ik mij in Cachoeira (Brazilië), waar ik een workshop geef aan studenten van de universiteit UFRB (Universidade do Reconcavo, Bahia). Dit op uitnodiging van Danillo Barrata, professor aan deze universiteit en een dierbare vriend van mij.

Gisteren hebben we de thema's, die de studenten hadden uitgekozen, uitgebreid besproken. Elke groep had een woordvoerder, zodat het ook makkelijker voor Taisa zou zijn om te vertalen al natuurlijk mochten de andere leden van de groep aanvullingen of verduidelijkingen geven.

Diversiteit bleek uiteindelijk toch het sleutelwoord voor Brazilië, een land met grote verschillen en contrasten op alle gebied.

Het lichaam
Het lichaam - het thema, dat gekozen was door groep 1 - werd verdeeld in twee visies: het lichaam (privé) zoals ieder mens dat heeft met de daarbij behorende functies en behoeftes. Hierbij moet men wel bedenken, dat de Braziliaanse maatschappij bestaat uit een oneindig aantal kleurenmixen van dat lichaam, variërend van wit, rood, bruin, geel tot pikzwart en alle nuances daartussen.

En het lichaam (openbaar), dat de Brazilianen graag tonen aan de buitenwereld en het subtiele rollenspel (flirten onder andere), dat zij daarbij spelen (iets wat mij trouwens volkomen ontgaat, ook al let ik goed op). Plus het feit, dat zij over het algemeen veel fysieker zijn dan de Europeanen: ze knuffelen graag, houden minder afstand tot elkaar en raken elkaar sneller en vaker aan dan wij durven te doen of zouden accepteren. Aan de buitenwereld moet dit lichaam zo mooi en zo verleidelijk mogelijk worden getoond. Zij willen graag dit thema met foto's en video's illustreren.

Diversiteit
Diversiteit was de keuze van groep 2, en bedoelde daarmee de grote Braziliaanse verschillen in landschap, culturen, dans en muziek, architectuur, en voedsel (o.a.).
Als "pars pro toto" voor dit thema kozen zij als illustratie “acaraje”, het in palmolie gefrituurde, gevulde broodje, dat zo typisch is voor Bahia en daar overal op straat te koop is. Dit broodje heeft links naar diverse facetten van de Braziliaanse maatschappij: historisch, sociologisch, economisch en natuurlijk gastronomisch.

Regionaliteit
Groep 3 koos tenslotte ‘Regionaliteit’ als thema, om daarmee te benadrukken, dat Brazilië niet alleen maar bestaat uit Bahia, Amazone, Rio of Sao Paulo. Zij wilden graag meer aandacht voor de regionale verschillen, die dit immens grote land kenmerken. Als voorbeeld namen zij - ja zeker - carnaval, dat in de verschillende regio's van Brazilië op verschillende data en niet op dezelfde manier wordt gevierd. Carnaval in Rio bijvoorbeeld is heel anders dan in Bahia of Maranhao.

Kortom, zoals al in het begin gezegd, diversiteit is voor hen het sleutelwoord voor Brazilië en ik denk toch ook voor de meesten van ons, inclusief voor mijzelf. Het is bijvoorbeeld al meteen te zien aan mijn studenten, die niet allemaal uit Bahia afkomstig zijn en bij wie je deze diversiteit meteen ziet in uiterlijk en bewegen.
Het meest interessant vond ik, dat zij onafhankelijk van elkaar toch tot deze ene "conclusie" waren gekomen.

Tegelijkertijd vond ik - toen ik later thuis mijn aantekeningen nog eens doornam - dat zij mij ook een haast kant-en-klaar scenario voor een (digitale) tentoonstelling hadden gegeven, waarbij het lichaam (in al zijn vormen en huidskleuren) als uitgangspunt kan worden genomen. Voedsel (in alle verschijningsvormen en bereidingswijzen) voor het innerlijke lichaam en blijdschap of feest vieren voor het uiterlijke lichaam dienen als verdere uitgangspunten en voorbeelden, die recht doen aan deze Braziliaanse diversiteit.

"Vive la difference".

Red is coming

2010-08-19T16:40:00.010+02:00

Ik ben weer terug van vakantie, was zeer goed, danku! weinig roods gezien, paar fiatjes, wel veel oranje, geel en roze aan de Italiaanse noordkust.

Dan gelijk weer terug in de actie rondom ROOD. Wat is er inmiddels gebeurd? De ontwerpers zijn keihard aan het werk met het ontwerp. Een uitvoerend bedrijf is gekozen, en met onze mensen van de afdeling collecties worden alle mogelijkheden doorgesproken over wat kan en mag, en wat zeker niet - ook belangrijk voor een erfgoedinstelling. Proeven komen binnen van materialen, steunen, steunen voor de steunen, typen verf en lakken. Deze moeten allemaal goedgekeurd zijn voor gebruik bij objecten. Ze mogen natuurlijk geen rare verbindingen aangaan met het materiaal van de objecten. Zo vereisen objecten ook een bepaalde sterkte licht, en mag de lichtbron zeker niet in de vitrine zitten, vanwege de warmte. De spullen zelf worden bekeken en indien nodig schoongemaakt en gerestaureerd, geen minne klus overigens.
Behalve deze ontwerptechnische aspecten van de tentoonstelling, zijn conservator Ben en tentoonstellingsmaker Frans druk bezig geweest met het afronden van de teksten. Er moet een allesomvattende tekst geschreven worden, die de inhoud van de hele tentoonstelling beschrijft en een aantal teksten per thema. We hebben besloten de teksten bij de objecten niet op labels te doen, maar in een klein boekje dat je bij de ingang van de tentoonstelling kunt meenemen. Die moeten natuurlijk ook geschreven worden. Stagiaire Marleen mailt over en weer over de wensen van de verschillende kunstenaars en hun managers met betrekking tot teksten en verantwoordingen. Dit alles ligt nu bij de vertaler, die natuurlijk ook vakantie heeft, dus qua planning zitten we goed!
Dan het magazine: op dit moment benadert onze redacteur allerlei interessante figuren die iets te melden hebben over onze thema's en rood, met als deadline 1 september.. Dat lukt dus niet altijd, maar toch is het haar gelukt al enkelen te strikken voor een bijdrage. Iemand zal schrijven over de werking van het brein als de liefde zich aandient, een wereldberoemd visagist - niet Leco - over het rood in lippenstift, en een van de prachtige werken van kunstenaar Anish Kapoor krijgt een eigen spread zoals dat heet. Ook dragen we natuurlijk zelf bij met onze inmiddels vergaarde rode kennis. Als het allemaal loopt zoals verwacht, komt er ook nog een spetterende modesessie in het blad, met prachtige foto's. Het blad bestaat trouwens vooral uit prachtige foto's, dus als rood je lievelingskleur is, koop dat blad straks! en anders toch ook maar.

Intussen nog wel wat meer vervelende berichtjes van dingen die niet doorgaan, but hey, that's life, en we zijn er bijna. Vol goede moed op naar 4 november, de grand opening van dit fenomenale gebeuren! mocht je daar niet bij aanwezig zijn, dan is er een zeer aan te bevelen prima herkansing tijdens de museumnacht 2 dagen daarna. Erg tof wordt die, als je mij vraagt.

Mocht je trouwens nog een maffe of boeiende associatie of quote hebben rondom rood, laat het ons weten, het magazine zal er blij mee zijn.

Het werk op bovenstaande foto (link) is helaas afgevallen vanwege allerlei kostbare transportkosten en andere financiële zaken. Maar ik wilde het toch even tonen, gewoon omdat die erg bijzonder is.

Workshop op de Universidade do Reconcavo, Bahia (Brazilië)

2010-08-19T13:40:00.003+02:00

Het Boa Morte festival: Heksenketel in Cachoeira (Brazilië)

2010-08-18T16:26:00.010+02:00

Sinds vrijdag 13 augustus bevind ik mij in Cachoeira (Brazilië) waar het Boa Morte festival plaatsvindt. De belangrijkste reden voor mijn bezoek is het geven van een workshop aan studenten van de UFRB (Universidade do Reconcavo, Bahia). De studenten stellen een virtuele tentoonstelling samen, met thema's die zij karakteristiek vinden voor Brazilië.

Cachoeira is een heel lief koloniaal stadje in de deelstaat Bahia en zo'n twee uur rijden van Salvador vandaan. Het is gelegen aan de rivier Paraguacu pal tegenover Sao Felix. Eens in het jaar ontwaakt dit slaperige stadje - zo rond 15 augustus - om te veranderen in een heksenketel als het feest van de Boa Morte wordt gevierd. Drie dagen lang is er elke dag een processie van de Irmandade de Boa Morte: een soort liefdadigheidsclub van vrouwen, die dateert uit de slaventijd. Op 15 augustus - Maria Hemelvaart - is de laatste en grootste processie door het stadje met het beeld van de Heilige Maagd, voorafgegaan door een priester en misdienaars en de vrouwen van de Irmandade de Boa Morte in prachtige kledij en behangen met grote zilveren of gouden kettingen en armbanden. De stoet bestaat verder uit enkele fanfares en een honderdtal gelovigen en toeristen (veel zwarte Noord-Amerikanen, die hier een stop hebben tijdens hun toeristische slavernij route door Bahia).

Elke processie wordt afgesloten met een preek en een mis in de kerk, terwijl intussen de meesten al weer aan het feesten zijn. Je moet je een soort Koninginnedag voorstellen maar dan op zijn Braziliaans: allerlei prullaria worden er te koop aangeboden, volop eten en drinken; de kleine straatjes en kroegjes vol vrolijke mensen, pratend, dansend, etend en drinkend. Het leukste vond ik de "samba de roda", die typisch is voor deze streek: tientallen mensen staan in een kring op een plein, terwijl de band speelt en telkens danst een man of vrouw - soms met z'n tweeën - in het midden van de kring en doet zijn/haar uiterste best om de beste danspassen te laten zien aan de omstanders en kiest dan de volgende danser(es) uit. Het is een vriendelijke wedstrijd waarbij iedereen applaus krijgt van de omstanders.Ik had er uren naar kunnen kijken maar de regen was spelbreker en iedereen zocht een droog onderkomen.

Morgen meer over het verloop van mijn workshop aan studenten van de UFRB, de belangrijkste reden voor mijn bezoek aan Brazilië.

Allemaal ROOD

2010-08-16T12:50:00.002+02:00

In de tentoonstelling ROOD hangt straks een groot scherm met digitale foto’s. Op die foto’s wordt rood gebruikt als teken van macht. Denk aan het Chinese communisme, Britse soldaten, maar ook Nederlandse partijlogo’s. Voordat we dit kunnen laten zien, moet natuurlijk iemand op zoek naar geschikte foto’s. Die persoon, dat ben ik. Al dagen ben ik urenlang op mijn computerscherm fotoarchieven aan het doorspitten op zoek naar relevante en mooie foto’s. In een snel tempo scroll ik door de beelden met mijn oog telkens en alleen gericht op hetzelfde: rood! Als het rood er niet uitspringt, haak ik af.

Op een gegeven moment word ik wel een beetje tureluurs. Tijd om naar huis te gaan. Op de fiets naar huis valt het me op dat overal om mij heen ROOD is: stoplichten, een rugzak, stopbord, rode brievenbus, schoenen (leuk!), het Hard Rock Café, Tommy Hilfiger (goh, nooit eerder opgevallen dat die hier zat), ~~Sportmedisch centrum~~ (o nee, toch meer oranje), Dirk van den Broek natuurlijk en jeetje wat staan er opeens veel rode auto’s in mijn straat geparkeerd!

Thuis. Rode boeken in de kast, knalrode lavalamp in de hoek – hmm het wordt hoog tijd dat ik die maar eens wegdoe. Ik ben kapot. Hopelijk kijk ik morgen weer normaal naar de wereld. Oh nee de rode cijfers van mijn digitale wekker. Help.

Leonie Wingen is assistent tentoonstellingsmaker en werkt sinds 2009 in het Tropenmuseum. Ze studeerde Culturele Antropologie en Museumstudies aan de Universiteit van Amsterdam.

Een weerzien

2010-07-21T14:22:00.014+02:00

Gisteren kwam ze weer. Een 84-jarige dame. In juni had ze in Moesson, een Indisch maandblad, een foto van haar vader gezien. Behalve één foto uit de jaren 30 had ze niets meer van hem, geen enkel voorwerp of kledingstuk. En nu, na bijna vijftig jaar, zag ze opeens haar vader weer.

Foto van haar vader
Ze was in eerste instantie verontwaardigd, hoe kwam het Tropenmuseum aan een foto van haar vader en waarom stond die in de Moesson? De meest droevige herinneringen kwamen weer naar boven en huilend vertelde ze me dit aan de telefoon half juni. Ik legde haar uit dat we een paar dagen later een fototentoonstelling zouden openen: Enkele Reis Holland, foto’s Leonard Freed 1958 – 1962.

Deze beroemde Magnum fotograaf maakte opnames van Molukkers en Indische Nederlanders en legde hun aankomst in Nederland en hun leven in woonoorden vast. Kortom hun eerste jaren in Nederland. Prachtige menselijke foto’s die soms erg ontroeren. Zoals die ene foto van een oude magere Indische man met een tropenhelm, gebreide handschoenen en een shawl. En dat was haar vader. Zo kwamen we achter zijn naam, de heer Jules Schmidt Weymans.

Terug naar het museum
Een week later kwam zij met haar schoondochter naar het museum. Opnieuw kwamen de herinneringen naar boven. Hoe haar vader was afgeranseld door de ‘Jap’ omdat hij niet voor ze had gebogen op straat. Zij had als jong meisje machteloos moeten toekijken. Ook vertelde ze hoe hij na de Indonesische onafhankelijkheid had gekozen voor het Indonesische staatsburgerschap en daar, zoals zo velen, spijt van had gekregen. Daarom was hij in 1960 toch uiteindelijk aangekomen in Nederland en gaan wonen in Renkum. Zijn vrouw was al in Indonesië overleden, terwijl hun dochter, de nu 84-jarige, in 1955 op weg was met de boot naar Nederland.

Tropenhelm
Na een paar jaar raakte de vader ziek en belandde in het ziekenhuis. Zijn tropenhelm had hij altijd bij zich gehouden, maar toen hij stierf, dacht zijn dochter er even niet meer aan. Zijn spullen werden opgeruimd en zodoende bleef ze met niets achter. Tot nu. Natuurlijk kreeg ze bij dat eerste bezoek een afdruk van de foto van haar vader. En gisteren was ze er dus weer. De dag ervoor stuurde ze een e-mail: “ik kom mijn vader weer bezoeken”. Staand voor de foto vertelde ze nogmaals ontroerd over die pijnlijke zaken. In haar hand een klein wit zakdoekje. Dat raakte me, veel oudere Indische dames hebben vaak zo’n zakdoekje.

Op mijn vraag of ze blij was met de foto die we hadden gegeven, antwoordde ze: “Jawel, die staat nu ingelijst in mijn kamer. Ik kan er de hele dag naar kijken. Maar dit is anders, weet u. Hier hangt hij echt. In het museum”. Ze schudde haar hoofd. “Hij moest eens weten”.

“En nu kom ik niet meer hoor, dan heeft u geen last meer van me. “ Waarna ze vrijwel direct van gedachten veranderde: “Tot begin oktober is de tentoonstelling er nog? Nou, misschien dat ik dan toch nog een keer kan komen, met een van mijn kinderen. Dan kan ik mijn vader nog een keer zien”.

Toen we afscheid namen, dacht ik dat dit een van de redenen is waarom ik in een museum werk. Hier is het echt en dan gebeurt er zoveel tussen de mensen en wat er te zien is.

Tentoonstellingsstress!

2010-06-30T22:15:00.023+02:00

Hadden we de collectie zo goed als rond, met bijna alle bruikleenaanvragen gehonoreerd, druppelden een voor een toch afzeggingen binnen! Dat is natuurlijk niet zo fijn in een periode waarin de ontwerpfase, de derde fase in het tentoonstellingsproces van het Tropenmuseum, zo goed als afgerond is. Nu hebben we als gekken moeten zoeken naar vervangers voor moderne Nederlandse kunst, liefst van de Cobra beweging, maar ook naar een oud werk, met een voorstelling van een rijke persoon in rode kleding. Hoe vind je dat dan nog? gelukkig was de site van het geheugen van Nederland nog net niet offline, en kon ik daar verder browsen naar schilderijen. Via via hebben we toch nog vijf kunstwerken weten te bemachtigen (tenminste, informeel toegezegd, dus opgelet!) en ook een mooi oud werk met een rijke dame. Met dank aan onze collegamusea in Amsterdam en omstreken, en aan een bekende galeriehouder, ook uit deze bijzondere stad.

Overigens heeft het fantastische ontwerpduo Maarten Spruijt en Tsur Reshef een megagoed ontwerp afgeleverd! Chapeau en applaus tegelijk graag, wat is dat mooi geworden zeg! en wat een vernieuwende tentoonstelling voor het Tropenmuseum, mede dankzij deze twee fijne jongens staat er straks een fenomenale en dynamische rode show op het programma, die je gezien moet hebben! Al was het maar vanwege de vele uitzonderlijke stukken die voor het eerst naast elkaar getoond zullen worden. In elke hoek zit wel een nieuwe verrassing, een opvallend voorwerp dat je nog nooit gezien hebt, of een intrigerend verhaal, verstopt achter het rood.

Ik ben nogal enthousiast geloof ik, maar ik beloof je, dat is niet zonder reden. Wij gaan nog even verder met zaken die gedaan moeten worden: de laatste puntjes op de I wat betreft de collectie, het schrijven van teksten, het verzamelen van beeldmateriaal, en het maken van een speciale glossy, die nog meer verhalen zal bieden over een interessante kleur: ROOD!

Veel plezier vrijdag bij het kijken naar Oranje trouwens, een kleur die gemaakt wordt met?

PS: wat betreft het geheugen van Nederland: dat was een site waarop heel veel musea hun collectie tezamen gebracht hadden, en waar je middels trefwoorden al die collecties kon doorzoeken. Helaas is de stekker eruit getrokken door Den Haag. Best wel een ramp, want nu moeten we dus weer terug naar de sites van die musea afzonderlijk, en is een heleboel geld en moeite weggegooid.

Hoe gaat dat eigenlijk, een tentoonstelling maken II

2010-05-25T21:13:00.015+02:00

Het vorige bericht eindigde met het rapport dat een tentoonstellingsprojectgroep schrijft in de eerste fase van het bedenken van een concept. Bij de tweede fase krijgt het geraamte allemaal wat meer vlees. Mogelijke thema's zijn bepaald en worden uitgewerkt, soms vanwege het belang voor het onderwerp, soms omdat ze naar voren zijn gekomen uit collectieonderzoek. Wat ik bedoel is dat soms een bestaande collectie leidend is, maar soms ook eerst thema's worden bedacht waarna objecten erbij gezocht moeten worden, soms zelfs nog aangeschaft. Voor rood was het grootste deel van de collectie al bekend, je weet wel, uit Basel. In Basel hadden ze echter ook nog een aantal voorwerpen dat met Zwitserland te maken had, dat heeft voor ons museum natuurlijk niet zoveel zin. Maar omdat we als Tropenmuseum erg graag wat los willen komen van het puur etnografische, en deze tentoonstelling daar de ultieme kans toe biedt, ben ik, als documentalist, op zoek gegaan naar collecties in Nederland die de band van de Nederlandse cultuur met de kleur rood belichamen. En Nederland blijkt dus niet zo'n obsessie voor rood te hebben of te hebben gehad. Toch vond ik leuke dingen: dingen die te maken hebben met de stad Amsterdam, met het huwelijk, en met de katholieke kerk. Ik ben onder andere naar het Arnhems Openluchtmuseum geweest, naar het Catharijne Convent in Utrecht, naar het Amsterdams Historisch Museum en ik heb wat onderzoek gedaan bij het Meertensinstituut, een onderzoeksinstituut dat zich richt op de volkskunde, de Nederlandse cultuur in al haar oude, maar ook nieuw binnengekomen tradities. Onderwerpen rangeerden van sprookjes tot aan klederdracht, en van oude schilderkunst tot aan rood haar. Bij het Legermuseum boden ze een fantastisch stuk te leen aan, echt helemaal te gek! Zo kunnen we straks in de tentoonstelling de voorwerpen van ver weg, koppelen aan objecten van dichtbij. Een ander bijkomend en voor het museum belangrijke aspect aan deze tentoonstelling is hedendaagse kunst. Kijk alvast even op voor een lekkere preview! Volgende keer zal ik weer wat meer zeggen over het proces, en hopelijk heb ik dan ook weer wat leuke,spannende of intrigerende dingen te vertellen over voorwerpen, kunstenaars of andere typen mensen!

Hoe gaat dat eigenlijk, een tentoonstelling maken?

2010-05-21T15:21:00.011+02:00

Voordat een tentoonstelling op de vloer staat, gaat er nogal wat denk- en handwerk aan vooraf. Sowieso moet eerst een voorstel worden ingediend bij een daartoe opgerichte commissie. Bijna alle zogenoemde produkten van een museum, zoals een tentoonstelling, maar ook een boek of het verwerven van nieuwe collecties, worden bepaald via een commissie. Deze commissie bestaat uit mensen van de verschillende afdelingen van een museum. Bij het Tropenmuseum zijn dat hoofdzakelijk de afdelingen Museale Zaken (conservatoren en documentalisten), Publiek en Presentatie (tentoonstellingsmakers en educatoren, PR en marketing), en Collecties (registreren en behoud en beheer). Als een voorstel is goedgekeurd, wordt een projectgroep samengesteld die de tentoonstelling zal maken. Afhankelijk van de grootte van het project, bestaat die uit een conservator, een tentoonstellingsmaker, een documentalist en de organisatorisch medewerker tentoonstellingen, die alles regelt. Die projectgroep gaat vervolgens aan de slag volgens het projectmodel, dat bestaat uit een aantal fases.

De tentoonstelling ROOD vordert inmiddels gestaag. De eerste fase bestond uit een uitgebreid vooronderzoek naar het onderwerp. Zo zijn enkelen van mijn collega's natuurlijk naar Basel geweest en hebben daar een selectie gemaakt uit de collectie die daar in ROT opgesteld stond (zie http://www.mkb.ch/sonderausstellungen/rot/de/bilder). Verder hebben alle conservatoren en documentalisten de collecties van hun specialisme doorgespit op de kleur rood. Zo keken ook zij weer eens met een andere bril naar de collectie die ze al zo goed kennen. Uit al deze collecties kwam vervolgens een aantal thema's naar voren, die gecombineerd werden met bestaande thema's uit Basel en door de projectgroep zelf bedachte interessante thema's. Daarnaast wordt tijdens deze fase alvast een beetje nagedacht over mogelijke educatieve programma's die bij de tentoonstelling kunnen worden gevolgd. Deze initiatieffase wordt met een rapport afgerond, waarmee de toon is gezet, maar waarna eigenlijk nog van alles mogelijk is. De volgende, definitiefase echter, slaat spijkers met koppen!

(Foto: http://www.mkb.ch/sonderausstellungen/rot/de/bilder)

Rode Koontjes

2010-04-23T10:16:00.016+02:00

Twee jaar geleden stond er in Basel, in Zwitserland, een tentoonstelling die probeerde bezoekers van het volkenkundig museum daar met andere ogen naar voorwerpen te laten kijken. Niet zozeer vorm, of het verhaal achter het object was belangrijk, maar vooral de kleur! Eigenlijk is dat ook wat het eerste opvalt als je naar iets kijkt, de kleur van een ding.

De meest opvallende kleur is dan, volgens wetenschappelijk bewezen tests en theorieen, ROOD. Als wij hier in Nederland aan rood denken, komen vermoedelijk eerst allerlei reclames op: Douwe Egberts, McDonalds, en Coca Cola, niet voor niets hebben zij ROOD als meest aanwezige kleur in hun logo. Of verkeersborden en stoplichten. Volgens ander onderzoek is rood meestal de eerste kleur als je mensen vraagt zonder na te denken een kleur op te noemen. Probeer eens het volgende met familie of vrienden: laat ze achtereenvolgens en snel een kleur en een gereedschap zeggen, grote kans dat het een rode hamer wordt!

Rood is psychologisch maar ook fysiologisch de meest opvallende kleur. In veel talen is het woord voor rood vaak direct gekoppeld aan het woord voor kleur, bijvoorbeeld coloratus in het Latijn.

Eigenlijk bestaan kleuren helemaal niet op zichzelf, maar zijn ze het gevolg van de breking van licht en de verschillende golflengtes die dat oplevert. De kleur die een bepaalde golflengte geeft, is afhankelijk van het voorwerp dat het licht terugkaatst. Wit bijvoorbeeld, is wat we zien als een voorwerp geen enkele golflengte van het licht absorbeert en zwart als alles wordt geabsorbeerd terwijl rood aan het verste uiteinde van het kleurenspectrum zit dat nog net zichtbaar is voor het menselijk oog. Newton was de eerste die dit ontdekte, al rond het midden van de 17de eeuw.

Het Tropenmuseum vond het experiment van Basel zeer geslaagd, en besloot een deel van de tentoonstelling over te nemen. Deze blog wil een inkijk bieden in het proces van het maken van de tentoonstelling en interessante weetjes over de kleur Rood het web opgooien. Reageer vooral als je ook wat leuks weet te vertellen over rood, alle hulp is welkom!

(foto: http://lameleven.blogspot.com/)